Ο «εικαστικός» Γιάννης Ρίτσος

Ο Γιάννης Ρίτσος, «ο ποιητής της Ρωμιοσύνης». Τα ποιήματά του γνωστά, τραγουδισμένα, αγαπημένα. Αλλά ο Ρίτσος είχε κι άλλο ταλέντο, λιγότερο γνωστό -ζωγράφιζε. Μια «ζωγραφική-γλυπτική», όπως έλεγε ο ίδιος:

«Έκανα μια, θα λέγαμε, ζωγραφική γλυπτική. Ξαφνικά μου έρχονταν μορφές ελληνικές οι οποίες σχετίζονταν με την αρχαία Ελλάδα, με τις αρχαιοελληνικές μορφές. Κάποτε ακολουθούσα τη γραφή της Κνωσού, κάποτε την κλασική… Μόνο ανθρώπινες μορφές κι ανθρώπινα σώματα, ποτέ τοπία. Σώματα ως επί το πλείστον γυμνά, ανθρώπινες μορφές και το πολύ πολύ άλογα».

Διαλέγοντας ως υλικά την πέτρα και το ξύλο, τα βότσαλα και τις ρίζες που ξεβράζει το κύμα ο ποιητής έμοιαζε να ελευθερώνει τα κρυμμένα τους μυστικά. Όπως σημειώνει ο Γ. Τσαρούχης «Το θέμα του είναι ένα σ’ ό,τι σχεδίασε και ζωγράφισε: η ανθρώπινη μορφή, που παλεύει με την αγριότητα του κόσμου για να αγριέψει και η ίδια στο τέλος και να γίνει τερατώδης και αλύπητη. Μα μέσα απ’ την αγριάδα και τη σκληρότητα, σαν σπίθα μέσα στη στάχτη, υπάρχει ατόφια αγάπη και, σαν περαστική αστραπή, ο έρωτας, πέρα από την εγκράτεια και την απόλαυση. Ο έρως που δημιουργεί τον κόσμο».

getimagedoΣτα έργα αυτά, δημιουργήματα τα περισσότερα της εξορίας, ο Γ. Ρίτσος διοχέτευσε την απελπισία του αλλά και τις άσβεστες ελπίδες του. Ζωγράφισε την ασχήμια, αλλά και την αγάπη του για τη ζωή και την ομορφιά. Αποτύπωσε τη μοναξιά του αλλά και τη βαθιά του πίστη στον άνθρωπο. «Ο Ρίτσος αναζητεί και ανακαλεί πάνω στις πέτρες του τον χαμένο παράδεισο: έναν κόσμο αιώνιας και αμάραντης νιότης, ερατεινά κορίτσια και αθλητικά αγόρια με ελληνικές κατατομές, εμπνευσμένες από την αρχαία αγγειογραφία» σημειώνει η Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα. «Το τραγικό του βίωμα ο ποιητής το αποτύπωσε σχεδόν αποκλειστικά και με μεγάλη εκφραστική ένταση στις ρίζες από καλάμια. Οι ίδιες οι ρίζες, βασανιστικές, ροζιασμένες του υπαγόρευαν τις μορφές που ανέσυρε με ελάχιστες γραμμές μέσα από τα πάθη του ξύλου. Γιατί οι ρίζες έχουν πάνω τους τα ίχνη του χρόνου, της φθοράς, του γήρατος. Έτσι βγήκαν αυτές οι μαρτυρικές φυσιογνωμίες, που ανταποκρίνονται στα πάθη του ποιητή, στα πάθη του λαού μας».

«Μόλις πρωτομπεί κανείς στο σπίτι του Ρίτσου έχει την εντύπωση πως μπαίνει σ’ ένα πρωτότυπο μουσείο. Τα τραπέζια, οι καρέκλες, οι τοίχοι, ακόμη και το πάτωμα έχουν κατακλυσθεί από τα έργα που φτιάχνει με τα χέρια του ο ποιητής. Πίνακες με σινική μελάνη σε καφετιά χρώματα, που θυμίζουν βυθό ή μικροσκοπική εξέταση της ζωής, ρίζες θάμνων σε φανταστικά σχήματα, κόκκαλα ζώων ζωγραφισμένα με το χέρι και πέτρες… δεκάδες πέτρες σ’ όλα τα σχήματα και τα μεγέθη.

Οι ζωγραφισμένες πέτρες του Ρίτσου, διαλεγμένες με στοργή από τον ίδιο σε στιγμές ανάπαυλας, στην παραλία της Σάμου, κι ύστερα σφραγισμένες μ’ εκείνη την εντελώς δική του προσωπικότητα, με μορφές αρχαϊκές, πρόσωπα, που λες και απαγγέλλουν στίχους του ποιητή… ή χορικά αρχαίου δράματος, έχουνε κι αυτές ξεπεράσει τα σύνορα της Ελλάδας. Δύο απ’  αυτές έχουν τιμητική θέση στο γραφείο του Αραγκόν

«Πολλοί έρχονται και μου ζητούν να κάνω έκθεση με όλα αυτά, λέει ο Ρίτσος, και με το χέρι δείχνει τα πέτρινα και τα κοκάλινα έργα του, που έχουν πια κατακλύσει το σπίτι. Πρόσφατα ήρθε ένας εκπρόσωπος μιας γκαλερί του Παρισιού…  Ωστόσο δε θέλω, αυτά είναι πάρεργα, δεν είναι η δουλειά μου».

Πώς αλήθεια αντικρίζει τα ζωγραφικά του έργα ο Ρίτσος; Μας το λέει ο ίδιος. Πολύ πρόσφατα κυκλοφόρησε από τα εκδοτικά «Κέδρος» η δέκατη τρίτη έκδοση του βιβλίου του Κώστα Βάρναλη «η αληθινή απολογία του Σωκράτη» με εικονογράφηση Γιάννη Ρίτσου. Σ’ ένα σύντομο πρόλογο για την εικονογράφηση του βιβλίου ο Ρίτσος λέει για τη ζωγραφική του: «Δεν είμαι ζωγράφος, παρ’ ότι απ’ τα πρώτα παιδικά χρόνια μου ασχολούμαι με τη ζωγραφική στο διάλειμμα της συγγραφικής δουλειάς μου. Αυτό το «στα διαλείμματα» δηλώνει καθαρά τον ανεύθυνο ερασιτεχνισμό αυτής μου της ασχολίας».

Ωστόσο, οι ζωγραφισμένες πέτρες του Ρίτσου είχαν κάνει όλο το δρόμο ως το Παρίσι, για να εκτεθούν στο χώρο όπου είχε ανέβει η «Ρωμιοσύνη». Και εντυπωσίασαν!»

Το παραπάνω απόσπασμα είναι από αφιέρωμα της εφημερίδας Ριζοσπάστης με ημερομηνία 26/01/1975 -το βρήκα στο αρχείο της εφημερίδας.

Μια και φέτος είναι επίσημα «Έτος Ρίτσου» αλλά η «μαμά πατρίδα» -ως συνήθως- απέχει… Αντιγράφω από το κάλεσμα της Αγγελικής Κώττη, που την ξέρουμε και σαν «Εαρινή Συμφωνία» : Δεν μπορώ να δεχτώ πως έχουμε Ετος Ρίτσου και η μητριά- πατρίδα ακόμα κοιμάαααααται. Και μάλιστα, έναν ύπνο του αδίκου. Επομένως, ας πάρουμε τα πράγματα στα χέρια μας. Και μια και εγώ είμαι πάντα οπαδός του «συν Αθηνά και χείρα κίνει», σήμερα, Πρώτη Μάη, ημέρα γενεθλίων του ποιητή, θέλω να τον θυμάμαι. Πάντα.
«Να με θυμόσαστε – είπε.
Χιλιάδες χιλιόμετρα περπάτησα
χωρίς ψωμί, χωρίς νερό, πάνω σε πέτρες κι αγκάθια,
για να σας φέρω ψωμί και νερό και τριαντάφυλλα.
Την ομορφιά ποτές μου δεν την πρόδωσα.
Όλο το βιος μου το μοίρασα δίκαια.
Μερτικό εγώ δεν κράτησα.
Πάμπτωχος.
Μ’ ένα κρινάκι του αγρού τις πιο άγριες νύχτες μας φώτισα.

Να με θυμάστε»
Καλημέρα🙂
Καλό Μήνα!

[και, είναι γνωστό, αλλά να το ξαναλέμε: σήμερα δεν είν’ αργία, είν’ Απεργία, ναι;]

46 thoughts on “Ο «εικαστικός» Γιάννης Ρίτσος

  1. Πραγματικά μοναδικός και … αναντικατάστατος!!!!

    Καλό σου μήνα Νατασσάκι!!!
    φιλιά πολλά:)

  2. ΝατασΑκια μου, ευχαριστώ, δεν ήξερα τίποτα!
    Θα ήθελα εκείνο το πακέτο τσιγάρα που έχεις πρώτο-πρώτο…
    Νομίζω, τόσο ευαίσθητος και ευφυής… δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο σε έναν τρόπο έκφρασης. Ξεχειλίζουν, γλιστράνε, φεύγουν από παντού οι εικόνες και όσα θέλει να μοιραστεί.

    (θυμίζει και λίγο τα νατασάκια αυτή η περιγραφή, χμμμμμ)

    Και φυσικά, συγχαρητήρια για όλη τη δουλειά πίσω από αυτό το ποστ😉

    1. Παπάκι (η) μου, μη νομίζεις, ούτε κι εγώ τα ήξερα όλα…
      Είχα ξαναδεί πέτρες ζωγραφισμένες από κείνον, αλλά πολλά δεν ήξερα.

      Η αλήθεια είναι ότι κι άλλοι ποιητές μας ζωγράφιζαν, ο Εγγονόπουλος ας πούμε…

      Κι εγώ θα το ήθελα εκείνο το πακέτο -το έχει ένας συλλέκτης!🙂

      Ευχαριστούμε, όλα τα νατασσάκια, για τα καλά σου λόγια😉

      :**

  3. Kαλό μήνα…

    Τι περίσσευμα ταλέντου είχε αυτός ο άνθρωπος! Ήταν απίστευτα καλός με ό,τι καταπιάστηκε…

    (Χάζευα την φωτογραφία, που τον δείχνει να ζωγραφίζει…
    Το τσιγάρο, ενδέκατο δάχτυλο του, πρέπει να ήταν.)

    1. Αυτό με το τσιγάρο, AfMarx μας
      σχεδόν σε όλες τις φωτογραφίες που βρήκα -βρήκαμε, δεν είναι με ένα τσιγάρο ανάμεσα στα δάχτυλα;; !!!

      Απίστευτα χαρισματικός και λαμπερός, σε όλα…
      Μεγάλος Άνθρωπος, αυτό νομίζω ήταν .

  4. Ο Γιάννης ο Ρίτσος ήταν Ποιητής γιατί ήταν Κομμουνιστής, και ήταν Κομμουνιστής γιατί ήταν Ποιητής !

    Ό,τι κι αν πει κανείς για αυτόν τον Άνθρωπο, θα είναι λίγο …

    Σου εύχομαι Καλό Μήνα !

    1. το Κομμουνιστής είναι τόσο «στενά» δεμένο με το Ρίτσο, φάρε, που δε νομίζω να μπορεί κανείς να το «χωρίσει».

      Ήταν έτσι όπως ήταν, αν έλειπε κάτι θα ήταν άλλος άνθρωπος
      Και πολλά από τα αριστουργήματά του «οφείλονται» στο Κομμουνιστής. Δεν ξεχωρίζουν🙂

      Καλό Μήνα και σε σένα!

  5. Γεια σου γειτονιά με τα όμορφα αφιερώματα! πάντα τόσο όμορφα να γράφεις !

  6. Λοιπόν, πράγματι, τα χέρια του ήταν αεικίνητα. Ποτέ δεν τον είδα με σταυρωμένα δάχτυλα, εκτός από κάποιες πολύ πικρές στιγμές που αποχαιρετούσε συντρόφους του γιά πάντα.
    Καλημέρα

  7. Εξαιρετική ανάρτηση …
    Καταγινόμαστε όλοι με τον αγωνιστή – τον ποιητή Γιάννη Ρίτσο …
    και αφίνουμε στην άκρη την άλλη πλευρά της πνευματικής του δημιουργίας…
    Έδινε πνοή σ’ ότι έπιανε στα χέρια του … ξύλο, πέτρα, σίδερο …
    Η έμπνευση φώτιζε όλες τις πλευρές της ιδιοφυίας του …
    Εύχομαι ΚΑΛΟ ΜΗΝΑ …

    1. Ο Ρίτσος ήταν σπουδαίος άνθρωπος, Side, έτσι κι αλλιώς. Το λένε όλοι όσοι τον γνώρισαν, μα φαίνεται κι από το σύνολο του έργου του. Μερικές πτυχές του είναι άγνωστες ή λιγότερο προβεβλημένες, μα υπάρχουν πάντα ευκαιρίες να μαθαίνουμε!🙂

      Καλό μήνα, να έχουμε όλοι!

    1. Χαίρομαι που σ’ άρεσε, Παύλο μου – είναι από τους αγαπημένους μου, έτσι κι αλλιώς🙂

      Καλός να είναι, αν και με συννεφιές άρχισε
      Αλλά έτσι κι αλλιώς Άνοιξη έχουμε, ε;🙂

  8. «Χιλιάδες χιλιόμετρα περπάτησα
    χωρίς ψωμί, χωρίς νερό, πάνω σε πέτρες κι αγκάθια,
    για να σας φέρω ψωμί και νερό και τριαντάφυλλα».

    Kαι να που τώρα τον δικαιώνουμε με μνήμη δυνατή, όπως του αξίζει…

    Μπράβο νατασσΆκι.

    Κώστας
    vloutis.wordpress.com
    vloutis.blogspot.com

    1. Μα δεν δείχνει απίστευτο μεγαλείο ψυχής, μονάχα αυτός ο στίχος, Κώστα μου;

      Νομίζω ότι οι ποιητές έτσι «δικαιώνονται» -όταν όλοι τραγουδάμε τα λόγια τους.

      Χαίρομαι που σ’ άρεσε, ευχαριστώ!

      Τα φιλιά μας🙂

  9. σμουτς!!
    Υ.Γ. επιδίδομαι σε φιλοτρομοκρατία (μπαίνω σου σκάω ένα φιλί και το βάζω στα πόδια🙂 )

    1. Να είσαι καλά σκουληκάκι μου
      (θυμάσαι στο άβαταρ παλιά, πώς γύριζες γύρω-γύρω ;; Ε, σε τέτοια κατάσταση είμαι εγώ τώρα! 🙂 )

      Φιλάκια

  10. Έλα και η καθυστερημένη (άρτι αφιχθείσα εκ Παρισίους) να ευχηθεί καλό μήνα. ΚΑΛΟ ΜΗΝΑ!!!!🙂
    Πολύ ενδιαφέρουσα ανάρτηση. Εννοείται πως δεν ήξερα ούτε το 1/10.

  11. Αχου τι όμορφο το απο πάνω τι πολλές πασχαλίτσες! εσύ ποια είσαι; φιλάκια καλημέρα!

      1. όχι κοπελια εσύ δεν είσαι μια από τις πολλές ! φιλιά και καλημέρες!

  12. Υπεροχος ο λογος του ποιητη! Και που να δειτε πως αντιδρουν τα παιδια σε αυτον… στην γιορτη μας τον Ιουνιο τα παιδια μας θα αυτοσχεδιασουν θεατρικα και θα χορεψουν επανω σε στιχους του Ριτσου. Και ηδη, σπο τις πρωτες προβες δειχνουν κατενθουσιασμενα!!

  13. Ωραία η ανάρτησή σου για τον Ρίτσο Νατάσα, αλλά πάλιωσε. Τι κάνεις, όλη μέρα στο facebook είσαι;

    1. @ Μπάμπη μας, ευχαριστώ για το σχόλιο, αλλά εκτός από το blog και το fb, έχουμε και ζωή «εκεί έξω» : σπίτι, παιδί, σύζυγο, δουλειές, υποχρεώσεις… Κι αυτήν την περίοδο παραείναι πολλές, κι εγώ δεν είμαι «επαγγελματίας» γραφιάς! 🙂

      Καλημέρες

Τα σχόλια είναι κλειστά.