Κι αν έσβησε σαν ίσκιος τ’ όνειρό μου,
κι αν έχασα για πάντα τη χαρά,
κι αν σέρνομαι στ’ ακάθαρτα του δρόμου,
πουλάκι με σπασμένα τα φτερά·

κι αν έχει, πριν ανοίξει, το λουλούδι
στον κήπο της καρδιά μου μαραθεί,
το λεύτερο που εσκέφτηκα τραγούδι
κι αν ξέρω πως ποτέ δε θα ειπωθεί·

κι αν έθαψα την ίδια τη ζωή μου
βαθιά μέσα στον πόνο που πονώ –
καθάρια πώς ταράζεται η ψυχή μου
σα βλέπω το μεγάλο ουρανό,


η θάλασσα σαν έρχεται μεγάλη,
και ογραίνοντας την άμμο το πρωί,
μου λέει για κάποιο γνώριμο ακρογιάλι,
μου λέει για κάποια που ‘ζησα ζωή!

(Κ.Γ. Καρυωτάκης, Νηπενθή, 1921)

Κι αν έσβησε, Νίκος Ξυλούρης (Μουσική του Λουκά Θάνου, Σάλπισμα, 1980)

Όταν άκουσα για πρώτη φορά τούτο το τραγούδι, ήμουν σχεδόν 10 χρονών. Φυσικά δεν είχα διαβάσει Καρυωτάκη, ούτε Βάρναλη ακόμα — το «Σάλπισμα» ήταν αφορμή και για τους 2, μια και στα σχολικά βιβλία της εποχής είχαμε «άλλου τύπου» ποιήματα… Μου άρεσε όμως αυτό, πιο πολύ από τους Ιδανικούς Αυτόχειρες, που δεν τους καταλάβαινα, και το Άγαλμα της Ελευθερίας, που με ζόριζαν οι έννοιες (πάντα έψαχνα τους στίχους στα τραγούδια). Αυτό μιλούσε για τη θάλασσα, αυτό μου έλεγε η εικόνα του, αυτό «έβλεπα» στα λόγια. Πώς ότι κι αν έζησε, πάντα η θάλασσα έρχεται να τα ξεπλύνει όλα, να τα «καθαρίσει».

Αφορμή ήταν, να ψάξω να βρω τον ποιητή. Στη «Δομή», πρώτα (αρχές του ’80, δεν είχαμε google!). Διάβασα ότι ήταν μελαγχολικός, ότι αυτοκτόνησε νέος — αυτό μου εξηγούσε τους Αυτόχειρες. Και μετά, μου έκαναν δώρο τα Άπαντά του, τον τόμο που έχει επιμεληθεί ο Γ.Π. Σαββίδης. Είναι από τα πιο «ταλαιπωρημένα» μου βιβλία. Σε μικρό σχήμα, το κουβαλούσα θυμάμαι για χρόνια παντού μαζί μου.

Ενθουσιάστηκα με τις προμετωπίδες των ποιημάτων (μερικές μου άρεσαν πιο πολύ κι από τα ποιήματα), ειδικά στον Πόνο του Ανθρώπου και των Πραγμάτων — πολλές τις είχα αποστηθίσει, τις έγραφα σε τετράδια, σε πέτρες, σε σημειώσεις…

Κι ακόμα δεν μπόρεσα να καταλάβω
πώς μπορεί να πεθάνει μια γυναίκα
που αγαπιέται.

Μου άρεσε πολύ ο πρόλογος στα Νηπενθή: την τελευταία φράση του Baudelaire την έχω χρησιμοποιήσει άπειρες φορές, από τότε…

….Αλλά η Φωνή με παρηγορεί και λέει: «Κράτησε τα όνειρά σου· οι συνετοί δεν έχουν έτσι ωραία σαν τους τρελούς!»

Και η αλήθεια είναι ότι τα ποιήματα από το Ελεγεία και Σάτιρες μου άρεσαν πάντα σαν σύνολο, περισσότερο. Με είχε εντυπωσιάσει μια σημείωση του Σαββίδη, για το εξώφυλλο του βιβλίου όπως το είχε σχεδιάσει ο ίδιος ο Καρυωτάκης. Αυτό:

ceb1cebdcf84ceafceb3cf81ceb1cf86cebf-ceb1cf80cf8c-natasaμε το Μηδέν και το Άπειρο

να συμφιλιωθούμε…

Θυμάμαι πώς ένιωθα τη μελαγχολία του, αλλά πως έβρισκα πολλά του ποιήματα αισιόδοξα, τελικά. Και παρ’ όλα όσα έχω διαβάσει για κείνον, πιο έντονα στη μνήμη μου είναι η «κριτική» του Τέλλου Άγρα:

Η ζωή του Καρυωτάκη έφερε τη μελαγχολία του. Η μελαγχολία του, την ταραγμένη φαντασία — τη δίψα του αντι-λογικού, του φαουστικού. Η φαντασία έφερε τις Ελεγείες. Οι Ελεγείες έφερεαν τις Σάτιρες. Οι Σάτιρες την αυτοκτονία. — Αλλιώς δεν μπορούσε να γίνει.

(…)

Αυτό λοιπόν είναι που τον κατατρώγει: η απουσία των ωραίων πραγμάτων, η απουσία των σπάνιων πραγμάτων, η απουσία των μεγάλων πραγμάτων, η απουσία — έστω — των τραγικών. Η μονοτονία κ’ η πεζότης της ζωής. Μ’ άλλους λόγους, είναι ρωμαντικός. Εφαντάσθηκε την αλήθεια, την ομορφιά, την καθαυτό πραγματικότητα — έξω από τη ζωή. Πέρα από τη ζωή. Αφηρημένην.

Αλλιώς,  δεν μπορούσε να γίνει…

Το «Κι αν έσβησε» είναι ένα από τα ποιήματα που εγώ βρίσκω αισιόδοξα μελαγχολικά. Και είναι από τα αγαπημένα μου. Μάλλον όχι μόνο δικό μου! Μερικά χρόνια μετά, το 1984, το μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης. Και το τραγούδησε ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, στο δίσκο «Καρυωτάκης»:

Διαφορετικό ακούγεται, εντελώς. Κι ακόμα αλλιώτικο από τους Χαΐνηδες, σε μουσική της Κάλλιας Σπυριδάκη, από το δίσκο «Το μεγάλο ταξίδι» του 1997:

Τελευταία το άκουσα από τα Διάφανα Κρίνα, στον καινούριο τους δίσκο «Κι η αγάπη πάλι θα καλεί», που κυκλοφόρησε στο τέλος του 2008. Έχει ενδιαφέρον για το πώς αλλάζει εντελώς το άκουσμα, σαν να είναι άλλο ποίημα – εδώ σε μια live εκτέλεση, από τον Θάνο Ανεστόπουλο:

Τόσα χρόνια μετά, εξακολουθεί να μου αρέσει. Και εξακολουθώ να το προτιμώ στην πρώτη εκδοχή τραγουδιού, με τον Ξυλούρη. Αλλά, γούστα είναι αυτά… Ακόμα πάντως πιστεύω πώς

η θάλασσα σαν έρχεται μεγάλη,
και ογραίνοντας την άμμο το πρωί,
μου λέει για κάποιο γνώριμο ακρογιάλι,
μου λέει για κάποια που ‘ζησα ζωή!…

Καλημέρα  :)

υγ. bonus, το ποίημα απαγγέλει ο αγαπημένος Μανόλης Αναγνωστάκης:

40 thoughts on “«Κι αν έσβησε…»

  1. Πιστεύω ότι η φωνή του Ξυλούρη είναι μοναδική!!!

    Επίσης είναι εξαιρετικό το σήριαλ με την ζωή του Καρυωράκη στο κρατικό κανάλι, με την υπογραφή του Ψαρρά, αλλά δυστυχώς οι Λάκηδες κερδίζουν.

  2. Πραγματικά οι αναρτήσεις σου είναι για μένα ένα βιβλίο τσέπης. Είναι περιεκτικές και πληροφορούν κάθε φορά για ένα θέμα με τόση απλότητα.
    Καιρό είχα να σου πω καλησπέρα. Σε φιλώ καλή μου.

  3. Εξαιρετικές αυτες σου οι αναρτήσεις- ταξίδι στο χρόνο, τη γνώση και την ενημέρωση

    Καλό σου βράδυ!

    Φιλί και Γλαρένιες αγκαλιές

  4. Kαρυωτάκης…αγαπημένος…ο πρώτος μου αγαπημένος στα χρόνια της εφηβείας..ήταν σκουρόχρωμος και έτσι άφηνε πινελιές σε κείνα τα χρόνια…Τα σκούρα της εφηβείας…Πανέμορφο το αφιέρωμα σου Νατασα μου…Ολοκληρωμένο όπως και κάθε σου ποστ….Φιλί μεγάλο…

  5. Ψηφίζω:
    #1. Λουκάς Θάνου
    #2. Χαϊνήδες
    # 3. Διάφανα Κρίνα
    Το χασάπικο του Μίκη νομίζω είναι εντελώς έξω από το κλίμα των στίχων του Καρυωτάκη.
    Και το λέω εγώ που λέω Μίκης και στάζει μέλι το στόμα μου.🙂
    (Μeniek, την μελοποίηση του Μίκη εννοείς και συ; )

  6. @ Meniek, νομίζω του Θεοδωράκη -να το κάνω κουίζ?🙂

    @ Παύλο, κι εγώ το προτιμώ, ειναι αλήθεια.
    Το σήριαλ όντως είναι πολύ καλό -το βλέπω στο βίντεο τα ΣΚ. Αλλά ναι, το «θάβουν» οι Λάκηδες, γμτ!

    @ Λενάκι μου, χαίρομαι!
    Η αλήθεια είναι ότι αυτού του είδους τα ποστ, που έχουν πληροφορίες και ψάξιμο, τα φχαριστιέμαι κι εγώ🙂
    Φιλάκια.

  7. @ Περίπου τα ίδια πέρασα κι εγώ, Δημητρούλα μου. Λίγο πριν την εφηβεία, μάλλον -και τα δικά μου «σκούρα» 🙂

    Φιλιά πολλά κι από μας🙂

    @ Λες να βάλω ψηφοφορία τελικά, AfMarx? Πάντως, κι εγώ τα ίδια με σένα λέω.
    Κι αν λες εσύ ότι δεν σ’ αρεσει ο Μίκης….
    (ούτε ο Βασίλης το έσωσε, άσε!)😉

  8. Καλησπέρα. εισαι καταπληκτική. μπράβο σου.
    απο μικρη έψαχνες τις εγκυκλοπαίδειες εεε?
    και τωρα το ιντερνετ, δεν αλλαζει ο ανθρωπος λέμε…..
    πολλα φιλιά και μπράβο

  9. Άστα, venceremos μου άστα… Σε λίγο θα πρέπει να φύγω από το σπίτι για να χωράνε τα βιβλία !🙂

    Από μικρή, ναι. Και τα «κουσούρια» δεν φεύγουν… 😉

    Ευχαριστώώώ!
    Φιλιά🙂

  10. κοίτα να δεις τι μαθαίνεις με μια απλή βόλτα στα μπλογκς…
    και γω που νόμιζα ότι μόνο τα Διάφανα Κρίνα το έχουν τραγουδήσει…
    πολύ ενδιαφέρον άρθρο, να ‘σαι καλά

  11. Τι μωρέ γούστα είν αυτά ζούδι μου;

    Δεν ακούς τι σου λέει ο άνθρωπος «κι αν έθαψα την ίδια τη ζωή μου,βαθιά μέσα στον πόνο που πονώ»…πώς το κάνεις χασάπικο ρε μάστορα;

    Ή «»κι αν έχει, πριν ανοίξει, το λουλούδι
    στον κήπο της καρδιά μου μαραθεί»…βαβουροτράγουδο γίνεται;

    Άιντε… με το κολοκυθόπιτα δεν ξεμπερδεύουμε μόλα!

    οπότε μικιό μου ή Ξυλούρης ή χαϊνηδες μια είναι η επιλογή όπως ένα ειν το κόμμα…για δύο …σαν να το μπέρδεψα κομματάκι…τέσπα κατάλαβες εσύ🙂

    Καλημέρααααα κι είναι χάρμα σήμερίς!

  12. Τί ποιητικο ξέσπασμα είναι αυτό ; Να φταίει μονον ο Ξυλούρης ή να υποθέσω κι αλλα εγω το πονηρό παιδί ;
    φιλια…. εξαφανισμένη εισαι, αλλά σιγά τώρα….

    1. @ Κλεάνθη, ναι -είναι λογικό οι νεότεροι να ξέρουν το πιο πρόσφατο!
      Χαίρομαι που σου άρεσε🙂

      @ Κατάλαβα Ρουλιώ μου, κατάλαβα ντε! 🙂
      (ωραίες μέρες, όντως! Της Άνοιξης! 😉 )
      Φιλιά

      @ Τι να υποθέσεις, Ριτσάκι μας!
      (Έλλειψη έμπνευσης και όρεξης είναι, μεταξύ μας)
      [γι’ αυτό γυρνάμε στα αγαπημένα, κατάλαβες;;]
      🙂

  13. Τι να το κάνεις κουίζ…. Το βρήκε ο Α.F.M. με τη μία….
    Σα να παραγνωριστήκαμε εδώ μέσα δε νομίζετε κα νατασσάκι μας? ε? ε? ε????
    Καλύτερα απ’ όλα μου άρεσε των Χαϊνήδων (το πιο θλιμμένο απ’ όλα και γι αυτό κοντύτερα στο πνεύμα -λέω εγώ τώρα- του Κ.) μετά θα διάλεγα τα διάφανα κρίνα (το πιο θυμωμένο και γι αυτό αυτοκαταστροφικό), τρίτον θα έβαζα τον αγαπημένο σου (κι αυτό γιατί η φωνή του δίνει έναν επικό τόνο σε μια -σορρυ, απλά προσωπική γνώμη- μάλλον γλυκανάλατη μουσική εκδοχή). Την εμβατηριακή και ελαφρώς αναγεννησιακή, δε, άποψη του Θεοδωράκη δεν την θεωρώ απλώς την χειρότερη. Τη θεωρώ κακή (ούτε ο Παπακωνσταντίνου δεν κατορθώνει να το σώσει, καθώς μάλλον άκεφα και χωρίς κέφι διεκπεραιώνει το άσμα…)
    Να, είχατε δεν είχατε (τραβάτε με κι ας κλαίω) με βάλατε να γράψω πάλι το σεντονάκι μου, γεμάτο αυθαίρετες κρίσεις και προσωπικές απόψεις…..Χάλια, λέμε, χάλια😉

    1. @ Καλέ τι παραγνωριστήκαμε… Σιγά που ήταν δύσκολο να καταλάβει! 🙂
      Κι εγώ -και οι περισσότεροι μάλλον- τη θεωρώ κακή την εκδοχή του Μίκη, κι ας τραγουδάει ο Βασίλης.. Αλλά πολύ ΜΕ αρέσει που γράφεις σεντονάκια, χο χο χο!
      Φιλιά Meniek μας, καλό ΣΚ!

      @ Καλό βράδυ πια, Coco μου -και καλό ΣΚ, με πολλές βόλτες😉
      Φιλιά

      @ Νησάκι μου, το περίμενα ότι θα σου άρεσε αυτό. (νεολαίοι, τς!😉 )

      Το να μπορείς να αγοράσεις ένα βιβλίο πολύ φτηνά, εγώ δεν το θεωρώ κακό. Βοηθάει έτσι πιο πολλούς ανθρώπους να τα διαβάσουν, για δες το έτσι…🙂
      (εχθρέ, ε εχθρέ! :p)

      @ να είσαι καλά, roadartist, καλό ΣΚ! 🙂

  14. Εμένα μου άρεσε η εκτέλεση από Διάφανα Κρίνα. Τα άτομα τα σπάνε μιλάμε. Για τον Καρυωτάκη δεν θα πω κάτι. Και μόνο που για έναν τόσο μεγάλο ποιητή αγόρασα ποιήματά του με 1 ευρώ που είναι χρήματα λιγότερα από όσο κάνει το κοσμοπόλιταν αυτό και μόνο μου προκαλεί θλίψη και αηδία.

    1. @ coco μου, καλές πρωινές και απογευματινές ποδηλατάδες🙂
      Φιλιά

      @ νησάκι μου, το περίμενα ότι αυτό θα σου άρεσε🙂

      Εγώ δεν το βρίσκω κακό να πουλιούνται φτηνά τα βιβλία, πάντως..! Έτσι έχουν την ευκαιρία να τα αγοράσουν περισσότεροι άνθρωποι, για δες το έτσι. 😉

      @ Να είσαι καλά roadartist!
      Ευχαριστώ, φιλιά

      @ Idea Studio, χαίρομαι που σου άρεσε Ευτυχία!
      κι εγώ, πάντα συμφωνώ με τον Allu Fun Marx! 😉

  15. Η θεώρηση της πραγματικότητας …
    μέσα από ένα ρομαντικό πρίσμα
    αναπόφευκτα φέρνει μελαγχολία !!!
    κι αυτή γίνεται βάρος αβάσταχτο
    ειδικά για έναν ποιητή !!!
    Καλή βδομάδα …

    1. @ Κι εγώ, σκουληκάκι μου… Τον αγαπώ πολύ, έτσι κι αλλιώς.
      Φιλί🙂

      @ Και καλό επόμενο Σαββατοκύριακο, θαλασσινό μου μικρούλι🙂

      Πατουσοφιλάκια πολλά στη μικρή!😆

      @ Gothangel, είναι μεγάλη συζήτηση: το οποιοδήποτε δημιούργημα, αφού δημοσιευτεί, ανήκει στον δημιουργό ή και στους αναγνώστες που το αγαπούν; Κι αφού το αγαπούν, δεν μπορούν με διάφορους τρόπους –ένας από αυτούς είναι και η μελοποίηση, κατά τη γνώμη μου– να το κάνουν «δικό» τους;

      Δεν ξέρω αν θα του άρεσε του Καρυωτάκη, και ποιά μελοποίηση. Αλλά νομίζω ότι για καλό είναι -για μένα ήταν αφορμή να το γνωρίσω πάντως! 🙂

      Να είσαι καλά

      @ Άγρυπνε, όντως. Βάρος αβάσταχτο.

      Καλό βράδυ!

  16. kalispera!!

    πέτυχες διάνα, αυτός είναι ο αγαπημένος μου ποιητής, ο πατέρας μου με μεγάλωσε με τα ποιήματά του…

    και θυμάσαι που σου έλεγα για την αλληλογραφία του Καρυωτάκη που έχω βρει στο ίντερνετ;

    1. @ Σκουληκάκι μου, Ευχαριστώωωωωωω!
      Φιλάκια🙂

      @ Να μείνεις όπου θες, Καμηλιέρη παιδί μου -ξέρω, εσύ είσαι «αλλού»… 😉

      Σμακ!

      @ Φαίη μου, φυσικά και το θυμάμαι! Το ξέρω ότι είναι ο αγαπημένος σου🙂

      Μου είχες πει, ναι -τι έγινε, τελικά;;

      Φιλάκια στα μωρά και στο Γιάννη!

  17. Α ρε Νατασσάκι τι μου θυμίζεις. Ο Καρυωτάκης ήταν ο πρώτος ποιητής των ποιητικών αναζητήσεων. Μελαγχολικός, σαν σκιά που τη βλέπεις αλλά δεν έχει τίποτα υλικό. Ο πρώτος πριν μπει ο Ρίτσος με το καπνισμένο του τσουκάλι και ο Νερούντα με το Εστραβαγγάριο. Τι μου θυμίζεις. Όταν μετά από χρόνια πήγα στην Πρέβεζα , φοιτητής πια, κάθισα σε μια παραλία με ευκάλυπτους και τραγουδούσα τις κάριες και έκλαιγα…Ξυλούρη φυσικά

    1. @ Δημητρούλα μου, είδες; Και σε όλα τα παλιά σχόλια!!!!😉
      Φιλί, μικρούλι μου🙂

      @ Λοιπόν, άλλε φίλε μου, αυτή είναι τελικά η μαγεία τούτου του μέσου. Τόσο διαφορετικοί άνθρωποι, με τόσο διαφορετικές εμπειρίες και διαφορετικό τρόπο και χρόνο ζωής, να έχουν και να μοιράζονται κοινές εμπειρίες🙂

      Φιλιά.
      Ξυλούρη, φυσικά!😉

  18. Ανακαινιστήκαμε, βλέπω, μαμάκα…

    Είχα μέρες να περάσω από το σπίτι σου.

    Όμορφο το καλορίζικο…

    Όσο για το θέμα (θεματάρα, δηλαδή) συμφωνώ με ΑLM:

    -Το χασάπικο του Μίκη νομίζω είναι εντελώς έξω από το κλίμα των στίχων του Καρυωτάκη.

    Nα περνάς καλά.

    Κώστας
    vloutis.wordpress.com
    vloutis.blogspot.com

  19. Κώστα, με πέτυχες πάνω στην… ανακαίνιση, είσαι ο πρώτος που το βλεπει!
    Δεν έχω τελειώσει ακόμα, αλλά πού θα μου πάει!🙂

    Ναι, κι εγώ συμφωνώ, παρ’ όλη την αγάπη που έχω στη μουσική του Μίκη, και τη λατρεία στη φωνή του Βασίλη -ακούγοντας τις άλλες μελοποιήσεις, μοιάζει εντελώς μα εντελώς άστοχο….

    Να είσαι κι εσύ καλά🙂
    Φιλιά

Τα σχόλια είναι κλειστά.