Οκτώβριος, σημαία στα μπαλκόνια…

Οκτώβριος σημαία στα μπαλκόνια (Ηλίας Κατσούλης,Παντελής Θαλασσινός – Καλαντάρι,2006)

«Τον ξέρω για ευαίσθητο και για παραπονιάρη
τον πάω στην Ακρόπολη, μετά στο
Λουμπαρδιάρη»

Το φθινόπωρο, είναι, ίσως, η πιο μυστηριώδης και ιδιόμορφη εποχή του χρόνου. Είναι μια περίοδος μελαγχολική, επειδή πλησιάζει ο χειμώνας, αλλά και γεμάτη αισιοδοξία για τη συγκομιδή, που θα βοηθήσει σε ένα εύκολο ξεχειμώνιασμα. Ο καιρός πότε θυμίζει καλοκαίρι και πότε τον επερχόμενο χειμώνα.

Η λέξη προέρχεται από το ρήμα φθίνω και το ουσιαστικό οπώρα, επειδή αυτή την εποχή του έτους λιγοστεύουν τα οπωρικά (οι εδώδιμοι καρποί του δέντρου, τα φρούτα). 

Ο Οκτώβρης είναι  δεύτερος μήνας του φθινοπώρου.  Ο λαός δίνει και τα ονόματα: Βροχάρης, Σποριάτης ή Σποριάς ή Σπαρτός, Μπρουμάρης (=ομιχλώδης, σκοτεινός) και Παχνιστής (από την πάχνη που πέφτει στους αγρούς).  

Του Αϊ Δημήτρη ανήμερα εχάρηκε η ψυχή του
έτσι που ήλιος έγινε στα μάτια η βροχή του

Ο μήνας αυτός χρωστάει τ’ όνομά του στο λατινικό οκτόμπερ, που θα πη όγδοος – γιατί τέτοιος ήταν στο αρχαίο ρωμαϊκό ημερολόγιο. Ήταν αφιερωμένος στον Άρη και τον παρίσταναν με μορφή κυνηγού, που έχει λαγό στα πόδια του, πουλιά πάνω απ` το κεφάλι του και ένα είδος κάδου κοντά του. Ο ελληνικός λαός, όμως, τον ονομάζει συνήθως Άη-Δημήτρη ή Αηδημητρίτη και Αγιοδημητριάτη, επειδή μας φέρνει την γιορτή του Αγίου Δημητρίου (στις 26) σημαντικό χρονικό ορόσημο για την προετοιμασία του χειμώνα: 

Τ’ Άη-Δημητριού, μέσα κρεβάτι,
Τ’ Άη-Γιωργιού έξω κρεβάτι.
 

Οι δυο αυτοί άγιοι, που έχουν τόσες ομοιότητες- ας θυμηθούμε πώς παριστάνονται στις εικόνες, στρατηλάτες καβαλλάρηδες κι οι δυο, που σκοτώνουν με το κοντάρι τους, ο πρώτος το «βάρβαρο πολέμιο» της θρησκείας μας κι ο δεύτερος το δράκο- τοποθετημένοι εορτολογικά σε δύο καίριες μέρες του χρόνου, όριζαν μετεωρολογικές μεταβολές και περιόδους και κανόνιζαν τις αντίστοιχες ασχολίες των κατοίκων της πατρίδας μας.

Στα βόρεια μέρη, μετά τ’ Αγίου Δημητρίου, οι κτηνοτρόφοι αφήνουν τα ψηλά βουνά και κατεβάζουν τα κοπάδια τους στα πεδινά μέρη όπου θα ξεχειμωνιάσουν, τα «χειμαδιά», για να τα ξανανεβάσουν μετά τις καλοκαιριές τ’ Άη-Γιωργιού.

Είναι ο μήνας που τρυγούν τα όψιμα σταφύλια γι αυτό και οι Πόντιοι τον λένε τρυγομηνά, και προετοιμάζουν τη γη, μετά τα πρωτοβρόχια του, για τη σπορά των δημητριακών στα νοτιότερα μέρη:

Οχτώβρη, και δεν έσπειρες
Οχτώ σωρούς δεν έκαμες.
Όποιος σπέρνει τον Οκτώβρη, έχει οκτώ σειρές στ’ αλώνι.
Οκτώβρη και δεν έσπειρες καρπό πολύ δεν παίρνεις.
Οκτώβρης και δεν έσπειρες, σιτάρι λίγο θα ‘χεις.

Λένε στην Πελοπόννησο, Μύκονο, Νάξο κλπ.

Πριν φύγη ο προάγγελος αυτός του χειμώνα, μας προσφέρει μια τελευταία χαρούμενη αναλαμπή: Το μικρό καλοκαιράκι ή τ’ Άη-Δημητριού το καλοκαιράκι, που μερικοί αχάριστοι τ’ ονόμασαν γαϊδουροκαλόκαιρο, επειδή φέρνει γαϊδουρινή ζέστη.

Εμείς όμως ας το υποδεχτούμε με τη συμπάθεια που το υποδέχονται οι Κερκυραίοι

Άη-Δημητράκι
Μικρό καλοκαιράκι

στολίζοντας τα βάζα μας με τα όμορφα λουλούδια του, τα χρυσάνθεμα, που τα βαφτίσαμε αηδημητριάτικα ή αγιοδημητρολούλουδα και οι Κύπριοι οχτωβρούδια.

Flowers in a Blue Vase by Vincent van Gogh
 

Κανείς δεν μπορεί ν’ αρνηθή, πως η φθινοπωριάτικη φύση παρουσιάζει ένα σωρό ομορφιές. Το φως κάνει χίλια τρελοπαίχνιδα μ’ εκείνα τα μακρινά σύννεφα, τους ατμούς, τις ομίχλες. Τα χρωματίζει με τρόπο, που θα ‘φερνε σ’ απελπισία οιοδήποτε ζωγράφο.

Και τα βουνά ολόγυρα, τι ζωηρά χρώματα που παίρνουν; Και τα δέντρα με τα κίτρινα ή κοκκινωπά φύλλα πόσο αλλιώτικα φαίνονται! Και η χλόη ακόμη η πράσινη, με πόσα χρυσάφια έχει στολιστή! Και το χώμα, το σχεδόν άσπρο χώμα του καλοκαιριού, πως έγινε βαθύτερο, ζωηρότερο! Κι όλο το τοπίο, πόλη μαζί και εξοχή, πώς φαίνεται σαν καθαρισμένο, σαν ξανανιωμένο! Γιατί και το φθινόπωρο για μια στιγμή παρουσιάζει το ξανάνιωμα της ανοίξεως. Με τη διαφορά, πως αυτό είναι σταθερό, ενώ εκείνο, το φθινοπώρου, είναι απατηλό, ψεύτικο.

Το φθινόπωρο είναι λιγάκι ύπουλο. Προσποιείται το καλοκαίρι, αλλά στο βάθος είναι πάντα χειμώνας.

Γρηγόρης Ξενόπουλος: Φθινόπωρο.
Περιοδικό: Η διάπλασις των παίδων. 1920.

Καλημέρα🙂

καλό – καλό – Καλό Μήνα!!!

(τα λαογραφικά στοιχεία του πόστ είναι από εδώ κι εδώ

Υγ. Για να ξεκινήσει καλά ο μήνας, εμείς θα πάμε εκεί, να μιλήσουμε με την Ντία Μέξη-Τζόουνς (τη φίλη μου την Penelope) για το βιβλίο της «Ο Τζόνι κι εγώ» -κι όχι μόνο..!. Θα είναι εκεί σίγουρα η Ρίτσα Μασούρα, η Ελένη Γκίκα, ο Μάνος Κοντολέων και -ελπίζω και- πολλοί φίλοι 🙂

49 thoughts on “Οκτώβριος, σημαία στα μπαλκόνια…

  1. Μπήκαμε με τα μπούνια στο Φθινόπωρο πια.
    Καλό μήνα να έχουμε…
    ———-
    Πάντως τα λαογραφικά σου στοιχεία είναι για το πανεπιστήμιο της Λειψίας, δηλαδή λειψά.
    Ο λόγος;
    Δεν έχεις συμπεριλάβει στις αναφορές σου, το πασίγνωστο άρθρο Οκτωβριανά του πασίγνωστου λαογράφου-γραφολόγου Α.Φ.Μαρξ

  2. Καλημέρα νατασσάκι καλό μήνα! Τα «περί ευθύνης» του Νίκου Καζαντζάκη πάνω δεξιά, τα τύπωσα σε Α3 και το έβαλε η γυναίκα μου στην τάξη της (Γ΄ Δημοτικού)!

  3. καλο μας οκτωβρη λοιπον!ας σπειρουμε προσπαθειες για να οργωσουμε καλα αποτελεσματα!!!
    καλημερες!

  4. @ Καλημέρα γατί μου!🙂

    Καλό μήνα🙂
    Φιλιά πολλά!

    @ Καλημέρα, καλό μήνα μαγισσούλα μου🙂

    @ Καλή σου μέρα Φωτεινή μου
    Νομίζω κι εγώ ότι καλή αρχή κάνουμε🙂

    Καλό μήνα🙂

  5. @ Χμμμ…
    Το «επισκέφτηκα» πριν γράψω, παλιο-πειραχτήρι! Άλλωστε, πολλά από αυτά που έγραψα εδώ τα είχα αφήσει εκεί σε σχόλιο😉
    (ξέρω εγώ παιδί μου, τα αφήνω σε σένα να τα έχω εύκαιρα όταν τα χρειαστώ)

    Με την ευκαιρία, ήταν εξαιρετικό εκείνο το «πόνημα», στο είπα;

    Καλό Μήναααααααα! 🙂 🙂

    @ Γιώργο, το έχω κι εγώ πάνω από το γραφείο μου -και από του μικρού, χρόνια τώρα. Νομίζω πώς αν όλοι καταλάβαιναν τι είναι «ατομική ευθύνη», θα ήταν αλλιώς τα πράγματα…

    Καλό μήνα να έχουμε🙂

  6. Ζούδι μου, καλημέρα ( τι καλημέρα , ρε Ρούλα…του κόσμου τα παιδιά βγάλαν μεροκάματο!!!)…και καλό καλό ΚΑΛΟ, μπορεί και καλό, σίγουρα και καλό, μωρέ σου πα καλό, άιντε και καλό…ζούδι και καλό είπα, μικιό να μην το σεάσω…
    ΚΑΛΟ ΜΗΝΑ, ΒΔΕ🙂

  7. τι καταιγισμός πληροφοριών είναι αυτός γλυκιά μου? πώς να τα επεξεργαστώ εγώ τώρα όλα αυτά? Δεν πιστεύω να είναι homework μέχρι το απόγευμα????

  8. τς τς τς !!!

    Εγώ Ριτσάκι μας; Λαϊκές παροιμίες και φράσεις είναι, ωωχ!😆

    Καλημέρα σας, καλό μήνα -θα σας κάνουμε τα «παράπονά μας» ιδιαιτέρως :p

    Φιλιά 🙂

  9. @ meniek μου, το αυτό και δη ημάς -θα σε εξετάσω, κι όχι μόνο εγώ, τον Άκη θα βάλω!!!🙂 🙂 🙂

    Φιλάκια πολλά

    @ ΚΑΛΗΜΕΡΑ Ρουλιώ μου
    (εδώ όλη μέρα καλημέρα λέμε, μη μασάς!)

    Καλό μήνα, σου είπα; 😆

    άντε, και καλό μήνα !!!!!😉

  10. Καλό μήνα Νατασσάκι μου.

    Μα πόσο ίνφο!!! 😀
    Και πάνω που νόμιζα ότι είχες τη »Διάπλαση» του 1920 και λέω εεεμααα αρχείοοοο, ανακάλυψα πως ήταν από λινκάκι, χιχι.

    Καλέ, τι ξέχασες όμως;

    Οκτώβρης, γενέθλια Ακη!
    Και θα με πεις, θα κάνουμε άλλο ποστ, ντάξει, αλλά μια αναφορίτσα, ένα update;;;!😀 😀

    φιλ*
    {{{{{{{Ακης-Ζυγάκης}}}}}}}}}}

  11. @ Καλό μήνα, μικρό Λενάκι!!!🙂 🙂 🙂

    @ Ο Οχτώβρης σας, έχεις δίκιο Δημητρούλα μου🙂

    (και τον αγαπάω, το ξέρεις τώρα)

    Καλό μήνα,
    φιλί μεγάλο🙂

    @ Παπικουλίνι μου, όόόόχι, δεν έχω και Διάπλαση
    (αλλά που θα μου πάει… 😉 )

    Και γενέθλια και γιορτές, και ξέρεις πόσα έχει τούτος ο μήνας, ε;
    (θα ‘χουμε να λέμε, ντε!)

    {{{{{{{{{{*****}}}}}}}}}}

    υγ. Απεργείς ε;
    ούαούα😛

  12. Ψιτ. Άσε τα οπωρικά στην θέση τους. Δεν έχουν πέσει (λιγοστέψει) ακόμα. Έχω και φωτογραφίες ντοκουμέντα. Πρόσεχε σου λέω. Είπαμε είμαι εχθρός σου. Καλό μήνα να έχεις λοιπόν (ευχή εχθρού είναι αυτή) και καλά να περάσεις στην παρουσίαση που θα πας. Εγώ δεν μπορώ δυστυχώς. Έχω πέσει με τα μούτρα σε παραμένοντες μαγνητισμούς και άλλα κουλά. Σε φιλώ (εχθρικά)…

  13. @ εχθρικό μου νησί,
    περίεργο είναι, αλλά έπιασε η ευχή σου, περάσαμε πολύ καλά -κρίμα που δεν ήσασταν, ήταν πολλοί φίλοι τελικά!🙂

    (Οι ευχές των εχθρών πιάνουν μάλλον… :p)

    Καλό κουράγιο (εχθρικά εντελώς)

    και φιλιά🙂

  14. @ Άσπρε σίφουνα Ριτσάκι,

    [μα, μανιτάρια είναι οι λέξεις στο κεφάλι σου; Πώς ξεφυτρώνουν έτσι, μου λες;]

    Περάσαμε πολύ καλά, και χαίρομαι πολύ -πιο πολύ με τη χαρά που είδα στα μάτια της Penelope🙂

    Φιλιά 🙂

  15. Καλό μήνα Νατασσάκι (έστω καθυστερημένα αλλά η σύνδεση από την μέρα που άρχισαν οι βροχές μας κάνει νούμερα)

  16. τυλιξα τα μαλλια μου σε μπικουτι
    να γινουν μπουκλες
    να σηκωσουν παιχνιδιαρικα τον Οκτωβρη μου
    να σου ευχηθει με πραξη
    ναναι καλος αυτος ο μηνας για σενα

    μα φυσηξε νοτιας
    και νοτισε το αγχος
    κρεμασαν οι μπουκλες
    και ξεχαστηκαν

    μονο το χαμογελο τους εμεινε
    κι η προθεση

    ειπα να βουτηξω τα δαχτυλα μου στο σιροπι
    μα τα χειλη μου ζητησαν εισητηριο εισοδου
    και μου τελειωσε
    πριν γραψω στο βιβλιο: οι Οκτωβρηδες σου ναναι ολογλυκοι!

    ετσι, χρησιμοποιω αυτο που μου εμεινε
    να μετρω τους μηνες μου στις οθονες
    πληκτρολογωντας προθεσεις και διαθεσεις
    σημειωνοντας ημερομηνιες και ωρες
    εικονες και φαντασιες

    Καλό Μήνα
    ολον τον καιρο…, νατασσακι

    φιλιά

  17. τωρα εγω πρεπει ολα αυτα να τα πω απεξω θα με εξετασει κανει ς?????/

    μην μου βαλετε 3 οχι αλλλοοοοοοο 3

    καλο μηνα

  18. Μόλις που προλαβαίνω (ή μήπως όχι;) να ευχηθώ γι αυτό τον μήνα τον Οκτώβρη που θέλω σαν τρελή να περάσει για να μου φέρει νέα καλά κι απίστευτα όπως τα βλαστοκύτταρα!
    φιλιά

  19. Ψάχνοντας κάτι σχετικό με τη Φρουτοπία για τις ανάγκες της τάξης, μου έπεσα στην παλιά σου ομώνυμη ανάρτηση. Ευχαριστώ για το αρχείο ήχου! Περιμένω ότι αύριο τα δευτεράκια μου θα ενθουσιαστούν. Γλυκό να είναι το φθινόπωρό σου.

  20. @ Καλησπέρα σου Αλκη, καλό μήνα
    και καλώς ήρθες 🙂

    @ Καλό μήνα, Κάβειρε!

    @ Δε ΜΕ λες εσύ, -τι σας έχει πιάσει αλήθεια;- ΣΕ παραπονέθηκα εγώ ποτέ ότι με ξέχασες, ε;
    Ε;;;;;;;
    :pp

    Φιλιά στις όμορφες🙂

  21. @ Orelia μου

    (μου έφερε στο νου εικόνες με βάζα με μαρμελάδες, και κυρίες με μπικουτί πάνω από κατσαρόλες, και… χμ, δεν περιγράφω άλλα, Ευχαριστώ -μόνο🙂 )

    Φιλιά πολλά 🙂

    @ Σκουλικάκι μου όχι βρε, δεν σε εξετάζω εγώ!
    Ποιός σου βάζει τρια; Να μου τον γνωρίσεις, να του κόψω τα πόδια !!!
    Ορίστε μας! 😉

  22. @ Μαράκι, σ’ αρέσει τούτος, ε;🙂 🙂
    Καλός να είναι, λοιπόν!

    @ Κι εμένα μ’ αρέσει τούτο το τραγούδι, «άλλε» φίλε μου…
    Συγγένειες, πάλι, με την άνοιξη έχω -μα τούτο το φθινόπωρο μου πάει καλά 🙂
    Φιλιά

  23. @ Κλέλια μου, να ευχηθώ κι εγώ να περάσει όσο πιο γρήγορα γίνεται τότε !!
    να τον σπρώξουμε, αν χρειαστεί
    να περάσει🙂

    Φιλιά πολλά πολλά

    @ sobraluz, ελπίζω τα παιδιά σου να το απόλαυσαν το τραγούδι -αν για κάτι χαίρομαι εδώ, είναι που μπορώ να μοιράζομαι 🙂

    Και το δικό σου φθινόπωρο εύχομαι να είναι το καλύτερο 🙂

Τα σχόλια είναι κλειστά.