Ηχήστε οι σάλπιγγες..!

(Στα χρόνια της Γερμανικής κατοχής, βαριά άρρωστος ο Κωστής Παλαμάς πεθαίνει στις 27 Φεβρουαρίου του 1943, στις 3 π. μ. Η κηδεία του έμεινε ιστορική καθώς, μπροστά σε έκπληκτους Γερμανούς κατακτητές, χιλιάδες κόσμος τον συνόδευσε στην τελευταία του κατοικία, στο Α΄ νεκροταφείο Αθηνών, ψάλλοντας τον εθνικό ύμνο. Τα απoσπάσματα που ακολουθούν, είναι από το βιβλίο του Μενέλαου Λουντέμη « Ο Εξάγγελος», που μιλά ο συγγραφέας για τον Άγγελο Σικελιανό. Περιγράφει πως έζησαν εκείνη τη μέρα οι ίδιοι. Στον πρώτο διάλογο, μιλά ο Σικελιανός με το Λουντέμη –η Αννούλα, είναι η γυναίκα του Σικελιανού, και η Ναυσικά η κόρη του Παλαμά)
« -Πεθαίνει ο Παλαμάς. Ναι…μου το μήνυσε η Ναυσικά κι αρρώστησα. Έστειλα την Αννούλα να του πει ότι είμαι άρρωστος. Κείνος πεθαίνει. Γι’ αυτό δεν μπορώ να τον ιδώ. Δεν μπορώ να δω άνθρωπο να πεθαίνει, χωρίς να είναι άρρωστος. Είναι αβάσταχτο. Κάνει πιο πικρόν ένα θάνατο, που είναι δα κι από μόνος του αρκετά πικρός. Τι να ‘κανα;»
(…)
Ήθελα κι εγώ να δω τον Παλαμά πολύ, ως τότε μόνο στις φωτογραφίες τον έβλεπα. Τον είδα μια φορά στην Ακαδημία. Αλλά ήταν τόσο μεγάλη η απόσταση που…νόμισα πως ξαναείδα τη φωτογραφία του.
Ο Κωστής Παλαμάς ήταν ένας αινιγματικός μελλοθάνατος. Τα τελευταία δέκα χρόνια τα περνούσε (όχι καθισμένος) αλλά αποθεμένος στην πολυθρόνα του. Έτσι -εκτός από έναν πολύ στενό κύκλο-, για όλους μας ήταν, περίπου, νεκρός. Ένας μεγάλος ποιητής, που πέθαινε. Μα, με τόσο αργό ρυθμό, που νόμιζες πως δεν θα πεθάνει ποτέ.
(…)
«Η Αννούλα όμως αργεί. Λες να τ ε λ ε ί ω σ ε ; Αλλά…τι λέω; Τελειώνουν ποτές αυτές οι ζωές; Όχι. Σταματούν.»
Σταμάτησε για λίγο κι ο ίδιος, μπορεί για να αφουγκραστεί.
(…)
Φύγαμε από κει. Κρυώναμε. Ο Παλαμάς είχε ξεψυχήσει πριν από μια ώρα. Χωρίσαμε σ’ ένα σταυροδρόμι. Πονούσαν οι κροτάφοι μου. Είχα, ως φαίνεται, κρυολογήσει. Μα δεν έπεσα στο κρεβάτι. Κλήρος βαρύς έπεφτε στους ώμους μας. Να πάρουμε στα χέρια μας την υπόθεση της ταφής. Σμίξαμε πρωί πρωί όλοι στο βιβλιοπωλείο του «Αετού». Μας προσδέχτηκε ισκιωμένος ο Κίμων Θεοδωρόπουλος με τον Χρυσ. Γανιάρη. Είχαν κι οι δυο μαύρο περιβραχιόνιο. (…)

Τότε εμφανίζεται ο γιος του Παλαμά:
– Κύριοι!!.. είπε στυφά. Σας παρακαλώ. Σεβαστείτε το πένθος μας! Τι θέλετε, επιτέλους, απ’ το νεκρό μας; Αφήστε τον ήσυχο!… Θα τον ενταφιάσει η οικογένειά του, σεμνά, οικογενειακά (ήθελε να πει «μυστικά»).
Άφρισα.
– Ποια οικογένειά του; του λέω. Φαίνεται, κύριε, πως δεν ξέρετε π ο ι ό ν είχατε πατέρα! Οικογένειά του είναι όλη η Ελλάδα. Μόνος του την απόκτησε. Και κανένας ανάξιος γιος δεν μπορεί να του την αφαιρέσει.
Ήταν μέτριος σ’ όλα. Στην ποίηση, στη ζωγραφική, στη λογιστική. Σήμερα αποδειχνότανε μέτριος και στα αισθήματα.
– Ξεκινάτε από «αλλότριους» σκοπούς… είπε με σφιγμένα τα δόντια. Δεν θα σας αφήσω να κάνετε τον πατέρα μου ύποπτο φλάμπουρο.
– Φλάμπουρο είναι! Και προς τιμήν του. Και προς τιμήν σου. Αν είσαι μικρός γι’ αυτήν την τιμή, παραμέρα!… Κλείσου στο σπίτι σου. Θα περάσει ο Λαός και θα σε παρασύρει. Κρύψου! Τ’ άλλα είναι δική μας υπόθεση.

Έτσι νομίζαμε. Ότι ήταν δική μας μόνο υπόθεση, του πνευματικού μόνο κόσμου. Μα πίσω μας ήταν σύγκορμος ο Λαός. Ούτε υποπτευόμασταν, ως τότε, τι γινόταν πίσω απ’ το οικογενειακό πένθος των λογοτεχνών. Η Αθήνα είχε όλη ντυθεί στο πένθος κι ετοιμαζόταν να ξεπροβοδίσει το μεγάλο της πατέρα. Πώς το ‘μαθαν; Ποια μυστική καμπάνα έκραξε μες τα μεσάνυχτα; Ποιος ειδοποίησε τις μυριάδες των πολιτών της πανάρχαιας πόλης ότι έφτασε η ώρα της πρώτης μάχης;
Σαν είδαμε το πρωί τα πλήθη, μείναμε άφωνοι. Πλήθη αμέτρητα, άπειρα, ανόμοια… Ο Λ α ό ς! Φορτώθηκε το αγέρωχο πένθος του, όπως ταίριαζε για ένα τέτοιο νεκρό, σε μια τέτοια ώρα, σε μια τέτοια πόλη.
Είναι αδύνατο -και τώρα- να περιγράψω αυτή τη θανή. Μου λύνονται οι αρμοί. Στην εξέδρα, δίπλα στο φέρετρο, σε μια στιγμή -σα χρησμός- ο Σικελιανός! Η φωνή του θαρρετή, σαν την «κόψη του σπαθιού την τρομερή», έσκισε την πένθιμη σιωπή:

Ηχήστε οι σάλπιγγες… Καμπάνες βροντερές,
δονήστε σύγκορμη τη χώρα πέρα ως πέρα…
Βογκήστε τύμπανα πολέμου… Οι φοβερές
σημαίες, ξεδιπλωθείτε στον αέρα !

Ρίγη προφητικά μας διαπέρασαν όλους.
Οι τόνοι της φωνής του ξεχύθηκαν εξαγγελτικοί ως κάτω στην Πόλη, εισέβαλαν απ’ τα Προπύλαια κι ανέβηκαν στην Ακρόπολη! Κι εκεί…

Το ποίημα δεν είχε ακόμα τελειώσει. Οι τόνοι του μόλις είχαν αρχίσει να σβήνουν…Και τότε, με τα χείλη του Λαού, απάντησε -από απόσταση ενός αιώνα- σε τούτον τον Έ λ λ η ν α Ποιητή, ένας άλλος Έ λ λ η ν α ς Ποιητής:

Σε γνωρίζω από την κόψη
του σπαθιού την τρομερή
Σε γνωρίζω από την όψη
που με βιά μετράει τη γη…..

Είχαμε ασυναίσθητα γονατίσει Και ψέλναμε Μεγαλόφωνα. Τον Ύμνο μας, της αστρομέτωπης Λ ε υ τ ε ρ ι ά ς!

Σ’ αυτό το φέρετρο ακουμπά η Ελλάδα ! Ένα βουνό
με δάφνες αν υψώσουμε ως το Πήλιο κι ως την Όσσα,
κι αν το πυργώσουμε ως τον έβδομο ουρανό,
ποιόν κλει, τι κι αν το πει η δικιά μου γλώσσα;

……………………………………………………………
Ηχήστε οι σάλπιγγες… Καμπάνες βροντερές,
δονήστε σύγκορμη τη χώρα πέρα ως πέρα…
Βόγκα Παιάνα ! Οι σημαίες οι φοβερές
της Λευτεριάς ξεδιπλωθείτε στον αέρα !

(ολόκληρο το -συγκλονιστικό- ποίημα Ηχήστε οι Σάλπιγγες, που είναι από τα πιο αγαπημένα μου, καθώς και φωτογραφίες και βιογραφικό του Παλαμά, βρήκα στις σελίδες του Νίκου Σαραντάκου

Άλλη μια μαρτυρία,για την πρώτη αντίδραση του κόσμου την περίοδο της κατοχής, βρήκα εδώ

Καλημέρα 🙂

Advertisements

29 thoughts on “Ηχήστε οι σάλπιγγες..!

  1. καλη σου μερα νατασσακι.. τι να πεις για τον παλαμα.. οι περισσοτεροι τον γνωρισαμε στα μαθητικα μας χρονια.. μα πιστευω οτι αυτους που αγγιξε.. τους συντροφεψε για την υπολοιπη ζωη.. τρομερο το κειμενο σου συνχαρητηρια.. στο χω ξαναπει τετοια θεματα χαρα μου να τα διαβαζω απο σενα..

  2. whow φιλενάδα, μα ποια είσαι;;; η Britannica!!! Με εντυπωσιάζεις!

    Καλημέρες {σαν παρασκευή δεν είναι σήμερα;;; Νο 5}

    @ Καμηλιέρη … σε λάθος χρονιά ξύπνησες :))))

  3. Πολύ καλό αφιέρωμα Νατάσσα. Ακρως ενημερωτικό! Μόλις χθες κοιτούσα πως σήμερα είναι η επέτειος του θανάτου του Παλαμά και είδα με ιδιαίτερη χαρά το αφιέρωμά σου. Στο σχολείο οι δικοί μου τουλάχιστον δάσκαλοι (έχω την εντύπωση ότι συμβαίνει με τους περισσότερους από μας) θεωρούσαν τον Παλαμά ποιητή Α΄ Εθνικής που έκανε «πρωταθλητισμό» για να μιλήσω με τα δικά μου …μέτρα!
    Θυμάμαι ακόμα το σεβασμό με τον οποίο τον αντιμετώπιζαν και τελικά πέρασαν αυτό το συναίσθημα και σε μας. Δικαιολογημένα, αφού
    ήταν πραγματικά σπουδαίος, ένας από τους κορυφαίους που έχουμε.
    Σε ευχαριστούμε! 🙂

  4. Ήσυχα και σιγαλά,
    διψώντας τα φιλιά μας,
    από τ’ άγνωστο γλιστράς
    μέσα στην αγκαλιά μας.

    Ώς κ’ η βαρυχειμωνιά
    μ’ αιφνήδια καλοσύνη
    κ’ ήσυχη και σιγαλή
    σε δέχτηκε κ’ εκείνη.

    Ήσυχα και σιγαλά
    σε χάιδευεν ο αέρας,
    της νυχτός ηλιόφεγγο
    κι ονείρεμα της μέρας.

    Ήσυχα και σιγαλά
    μας γέμιζες το σπίτι,
    γλύκα του κεχριμπαριού
    και χάρη του μαγνήτη.

    Ήσυχα και σιγαλά
    ζούσε από σε το σπίτι,
    ομορφιά τ’ αυγερινού
    και φως τού αποσπερίτη.

    Ήσυχα και σιγαλά
    φεγγάρια, ω στόμα, ω μάτι,
    μιαν αυγούλα σβήσατε
    στο φονικό κρεββάτι.

    Ήσυχα και σιγαλά
    και μ’ όλα τα φιλιά μας,
    γύρισες προς τ’ άγνωστο
    μέσ’ απ’ την αγκαλιά μας.

    Ήσυχα και σιγαλά,
    ω λόγε, ω στίχε, ω ρίμα,
    σπείρετε τ’ αμάραντα
    στ’ απίστευτο το μνήμα!

  5. Ωραίος ο Παλαμάς …. Νατασσάκι και πολύ ωραίο πόστ
    P.s και ήθελα να σου πω λεπτομέρειες για την δουλειά που βρήκα άλλα αλλη φορά …Εχεις ανεβάσει σοβαρά πράγματα τώρα

  6. Σας ευχαριστώ όλους για τα καλά σας λόγια -μα , απλά αντέγραψα το Λουντέμη…
    Ο Παλαμάς δεν είναι από τους πολύ αγαπημένους μου ποιητές, το έχω ξαναπεί -όχι όσο είναι ο Βάρναλης, ο Σικελιανός, ο Ρίτσος, ο Ελύτης, ο Σεφέρης… Μα, αυτό το κομμάτι της κηδείας του, ο χρόνος και ο τρόπος που έγινε, και το απίστευτα δυνατό ποίημα του Σικελιανού, ήθελα να τα γράψω εδώ, καιρό τώρα. Και βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν αναγνωρίζω ότι ο Παλαμάς είναι από τους πιο μεγάλους Έλληνες ποιητές -και μάλλον τώρα, που ξαναδιαβάζω, τον αγαπώ περισσότερο από ότι παλιά.

    @ Καμηλιέρη μου, όντως σε λάθος χρονιά ξύπνησες! Αν και με όσα συμβαίνουν, νομίζω είναι (χμ!) επίκαιρος ο τίτλος, τελικά… 🙂

    @ έτσι είναι ωκεανέ μου, όσους άγγιξε τους συντρόφεψε, σίγουρα…
    Σ’ ευχαριστώ

    @ φιλενάδα μου, 😉
    (8, κιόλας εδώ -λιακάδες όμως, και…σαν παρασκευή, περίπου…)

    @ αυτό ήταν το νόημα, roadartist μου -κι αυτό με είχε εντυπωσιάσει κι εμένα από την πρώτη φορά που το διάβασα. Οι άνθρωποι που μας σημάδεψαν με το λόγο και το έργο τους, είναι οικογένεια και κληρονομιά όλων μας -έτσι ακριβώς.

    @ gatti μου, θα σου πω μια ιστορία:
    Όταν ήμουν στην έκτη δημοτικού, είχαμε κάνει στο σχολείο μου αφιέρωμα για τα 40 χρόνια από το θάνατο του Παλαμά. Σχεδόν όλο το τμήμα μου θα έλεγε ένα κείμενο ή ποίημα και θα το παρουσιάζαμε σε όλο του σχολείο, γονείς κλπ (είχα έναν καταπληκτικό δάσκαλο, που ακόμα αγαπώ πολύ). Σ’ εμένα λοιπόν, επειδή έχω δυνατή και (χμ!) βροντερή φωνή (όσο με έχουν ακούσει, μπορούν να στο βεβαιώσουν) έπεσε το ποίημα του Σικελιανού, που το λάτρεψα αμέσως -κι από όλη τη γιορτή, μου έμεινε αυτό…. Μεγαλώνοντας έψαξα γιατί ήταν τόσο σημαντικό, να κάνουμε αφιέρωμα στην κηδεία του Παλαμά -και κατάλαβα.
    (περιττό, μάλλον να πω, ότι ο δάσκαλός μου ήταν αντιστασιακός κλπ, ε; κι ότι, επίσης, το πρώτο βιβλίο του Λουντέμη που διάβασα, εκείνος μου το χάρισε…)

    @ αγαπημένο μου τέρας, ευχαριστώ πολύ για το συμπλήρωμα! 🙂

    @ σ. Αμετανόητε, ευχαριστώ ξεχωριστά -το δικό σου μπράβο, εδώ, μετράει περισσότερο.

    @ Πηνελόπη μου, ναι -αυριο, θέλω όλες τις λεπτομέρειες!!!!!

    @ αλεπουδίτσα μου, ο Λουντέμης το κάνει αυτό : η γραφή του είναι άμεση και δυνατή, γι’ αυτό τον αγαπάω!
    🙂

    @ Χαίρομαι που σου άρεσε, surer if μου!

  7. @ Στράτο μου, κι εγώ, όταν το πρωτοδιάβασα -κι ήμουν μικρή, ακόμα- το ίδιο ένιωσα, γι’ αυτό ήθελα να το δείξω σήμερα…!

    @ μαγισσούλα μου, έχουμε νομίζω την ίδια γνώμη, για τους ίδιους ποιητές -ευχαριστώ! 🙂

    @ Νιόβη μου, ευχαριστώ, και τα δικά μου!
    🙂

    @ Daisy μου, ευχαριστώ πολύ 🙂

    @ Καλησπέρα διαβάτιδά μου -κι εγώ έτυχε να τα διαβάσω, και χαίρομαι που άρεσε σε πολλούς φίλους μου! 🙂

  8. Όπως έχω ήδη πει, εγώ με την ποίηση δεν έχω καλή σχέση, αν εξαιρέσουμε Καβάφη, Καριωτάκη, Χριστιανόπουλο.
    Χαίρομαι λοιπόν κάθε φορά που οι σχολικές μου αγκυλώσεις ισιώνουν με τα καταπληκτικά αφιερώματά σου.
    🙂

  9. πάει

    θα με πιάσει το πατριωτικό και θα αρχίσω να τραγουδάω ποτε θα κάνει ξαστεριά

    υγ και ξέρεις τι χαμηλά ταβάνια έχουμε εδώ στο περιοδικό, έ….
    υγ άντε μην πάρω το ντουφέκι μου και παιξω δυο τρεις
    υγ δεν το χω και πολύ

  10. @ mamma mia, χαίρομαι που κάνω κάτι τέτοιο, έστω και άθελά μου -η αλήθεια είναι πως, αυτές τις «αγκυλώσεις» που λες, όλοι τις πάθαμε, κάποτε…
    Αλλά στη φυλάω -θα σου έχω κάτι από τους τρεις που αναφέρεις, αργότερα! 😉
    :*

    @ τσαπερδονάκι μου, τι σου κάνανε πάλι; Ε;
    έλα, πάμε μαζί την ξαστεριά
    (και να πιάσω το ντουφέκι μου -τι, τσάμπα μας τη βγάλανε τη φήμη;- και να τους κανονίσω, μαζί σου !
    😉

    Φιλιά πολλά.

  11. Ευτυχώς που σε κάθε καιρό,στην Ελλάδα αλλά και παγκοσμίως, βγαίνουν προσωπικότητες που όλοι οι άνθρωποι τους νοιώθουμε σαν μέλη της οικογένειάς μας. Και που ακόμα κι όταν φεύγουν μπορούμε να «ακουμπάμε» όχι μόνο πάνω στο φέρετρό τους, αλλά να στηριζόμαστε πάνω στο έργο και την ζωή τους.
    Σχεδίες πάνω σε ένα ωκεανό λάσπης και βοθρολυμάτων…

  12. Πρώτον, συγνώμη για τα λάθη μου. Συγχαρητήρια για τη σελίδα, μου δίνει είναι ανεκτίμητη. Ένας δάσκαλος (μελέτη της κλασικής φιλολογίας στην Ισπανία), μας είπε χθες και ήταν desubriendo σύγχρονη ελληνική ποίηση. Πολιτιστικές κινήσεις σας είναι, η αλήθεια, το πάθος σαρωτική και ισχύουν για πολλά από αυτά που υποφέρουν πολλοί άνθρωποι εγκλωβίστηκαν από αμέλεια του εν λόγω παγκοσμιοποιημένο κόσμο.

    Ήθελα να ρωτήσω: Ξέρετε αν υπάρχει κάποια έκδοση του ποιήματος απήγγειλε ή τραγουδήσει; Γράφω ένα άρθρο για το θέμα και θα ήθελα οι άνθρωποι εδώ θα μπορούσε πραγματικά να ακούσω πώς ακούγεται.

    ευλογίες αδελφοί!

  13. @ Stilicho, σ’ ευχαριστώ για τα καλά λόγια!
    (δεν ενοχλούν τα λάθη εδώ -θα προτιμούσες να σου απαντώ στα αγγλικά, θα σε βοηθούσε;)

    Πες μου ποιο ποίημα, ποιου ποιητή ζητάς ακριβώς;
    🙂

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.