Ραχήλ

Γιατί Ραχήλ την έκραξα,
Δεν ξέρω, Δέσποινά μου.
Μπορεί έτσι την εικόνα της
Να την κρατάω μπροστά μου.
Ραχήλ! Και μόνο τ’ όνομα
Τραγούδι ως να είναι ωραίο,
Της πάει ·Ραχήλ τη λέω
Κ’ είναι ως να τραγουδώ.

Στάσου στο πλάι μου,
και χωρίς να ειπείς «ανέβα»
θα με ειδείς
να μου ταράζει το κορμί
σαν αϊτοφτέρουγη μια ορμή.
Μόνο το χέρι σου απλωτό.
Μου φτάνει αυτό

Κάμε πως ήρθες, πως κρατάς
Ένα ποτήρι, όποιο, και πας
Μια η δίψα για να σβύσεις, ω!
-δος το ποτήρι, θα σου ειπώ.
Μου φτάνει αυτό.

Βόηθα με, αγνάντια μου, Ψυχή,
Με τη θωριά σου μοναχή,
Γελαστή, αγέλαστη, καθώς
Προβάλλεις πάντα, στάσου, φως,
Με τη θωριά σου, αμίλητη`
Μου φτάνει αυτή.

Όταν η πόρτα ανοίγεται του καλυβιού και μπαίνεις
Μπαίνει με σε, θαμπώνοντας τη σκέψη μου, ένα φως,

Όπου στέκομαι όπου πάω
– θα στο πω!
Με το νου μου λέω:- δε σ’ αγαπώ

Σ’ αγαπάω!

Μέσα στο –άω, μέσα στο –άω
Πότε πως ουρλιάζει ένα σκυλί,
Πότε να στενάζει ένα φιλί
Γρικάω

Και όπου στέκομαι, όπου πάω,
Τραγουδάω τον ίδιο τον σκοπό.
Και ρωτιέμαι: – σ’ αγαπώ;
Κι αποκρίνομαι: – όχι. σ’ αγαπάω.

Chère Clarté, c’ est de toi même,
……………………………..
je forme l’ amour dont je t’ aime….

Κωστής Παλαμάς – Ραχήλ (Ελένη Κορτζά)

Όταν πρωτοσυναντήθηκαν σε ένα φιλικό σπίτι τα Χριστούγεννα του 1921, η Ελένη Κορτζά ήταν μια όμορφη, φιλομαθής κοπέλα γύρω στα 20. Παρ’ ότι αγνοούσε την ύπαρξή του («Δεν γνωρίζω ποιητή Παλαμά»), η Ελένη κατάφερε να εντυπωσιάσει τον εξηντάρη τότε Παλαμά, όχι μόνο με τη μορφή αλλά και με τη μόρφωσή της. Η συζήτησή τους γύρω από τον Μποντλέρ και τον Ουγκώ αποδείχθηκε τόσο ενδιαφέρουσα που συμφώνησαν ότι πρέπει να συνεχιστεί. Έτσι, για τον σκοπό αυτόν άρχισαν, παρουσία και άλλων ενδιαφερομένων, να συναντιούνται κάθε Σάββατο στο ίδιο σπίτι ­ κάτι σαν κοσμικό φιλολογικό «σαλόνι» της εποχής. Ο Παλαμάς όμως δεν άντεχε την πολυκοσμία και ζήτησε από την Ελένη να τον επισκέπτεται στο Κελλί (το «ησυχαστήριο» και σπουδαστήριό του). Σιγά σιγά αναπτύχθηκε μεταξύ τους μια ερωτική σχέση που έδωσε νέα πνοή στον κουρασμένο ποιητή: οι φόβοι, οι αμφιβολίες και οι ανησυχίες καταλάγιασαν χάρη στο γεμάτο προσμονή και πίστη βλέμμα της Ελένης. Και εκείνη όμως με τη σειρά της ­ που έπασχε από φυματίωση και είχε μια μελαγχολική φύση ­ άντλησε δύναμη από την προσοχή αυτή που την κολάκευε τόσο. Συχνά, κυρίως τους χειμώνες, αναγκάζονταν να μείνουν χωριστά, εφόσον η άρρωστη Ελένη έπρεπε να αναζητήσει ηπιότερα κλίματα. Τα διαστήματα αυτά αλληλογραφούσαν εκτεταμένα. Στα γράμματά του ο Παλαμάς άρχισε να την αποκαλεί «Ραχήλ». Η σχέση συνεχίστηκε σίγουρα ως τον Αύγουστο του 1935 ­ τότε χρονολογείται το τελευταίο γράμμα που διασώθηκε. Από εκεί και πέρα δεν είμαστε σίγουροι. Η Ελένη ακολούθησε τον στρατηγό πατέρα της στην Αίγυπτο και μετά στη Νότιο Αφρική. Όταν επέστρεψε το 1944, ο Παλαμάς είχε πια πεθάνει.

«Η αλήθεια είναι πως τα γράμματά σου ­ και μάλιστα το τελευταίο σου ­ είναι σαν κάποια ωραία μάτια εκφραστικά που σε κοιτάζουν δακρυοπνιγμένα, μα χωρίς να στάζουνε τα δάκρυά τους, και χωρίς να χάνουν τίποτε από την ομορφιά τους τα μάτια αυτά. Μάλιστα γίνονται ομορφότερα. Μα η αλήθεια είναι πως θα τα ήθελα τα μάτια αυτά (παραμερίζοντας κάθε αισθητικό εγωισμό), πως θα τα ήθελα να μη πνίγονται δακρυσμένα, θα τα ήθελα ολοκάθαρα να λάμπουν και να χαμογελούν με το χαμόγελο εκείνο των ωραίων ματιών που κάποτε και πότε είναι εκφραστικώτερο και ποθητότερο από το χαμόγελο που ανατέλλει στα χείλη (…)(31 Αυγούστου 1924).

(το απόσπασμα της επιστολής, καθώς και άλλα «ζευγάρια» που αλληλογραφούσαν, βρήκα στο «άλλο Βήμα»)
Γράμματα του Παλαμά προς τη «Ραχήλ» του, βρήκα στις σελίδες του Νίκου Σαραντάκου)

– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –

Το ποίημα «Για τη Ραχήλ» είναι το πιο αγαπημένο μου του Παλαμά -είναι ίσως «ιεροσυλία», μα δεν με ξετρέλανε ποτέ το ύφος και η γραφή του, όσο άλλων ποιητών και πεζογράφων · ωστόσο, αυτό το ποίημα το βρήκα τόσο δυνατό, ειδικά τις τελευταίες του στροφές, που το λάτρεψα, και πιο πολύ όταν έμαθα την ιστορία του. Και το θυμήθηκα πάλι, με αφορμή αυτό το ποστ, (έχετε καταλάβει ότι οι συνειρμοί μου είναι περίεργοι, ε;) και τη συζήτηση που έγινε από κάτω, καθώς και διάφορες συζητήσεις τώρα τελευταία (θαρρώ πως με «κυνηγάει», κι αποφάσισα να το ξορκίσω! Και το ταίριαξα, απλά, με τη μέρα.)

Αφιερωμένο, λοιπόν, σήμερα (κι όχι μόνο σήμερα), σ’ όσους μπορούν να πουν

δε σ’ αγαπώ

Σ’ αγαπάω!

Καλημέρα 🙂

***Αφιερωμένο και στη μαγισσούλα της ομορφιάς, που μου είχε ζητήσει να (ξανά)αντισταθώ με αγαπημένο ποίημα!

48 thoughts on “Ραχήλ

  1. @ Καλημέρα Νεραϊδόσκονή μου
    -ναι, εμένα τουλάχιστον, μ’ αρέσουν τα ταξίδια -και του νου, και τα πραγματικά! 🙂

    @ Καλημέρα tassoula μου – να μου φιλήσεις το Σβουράκο σου!

    @ Καλημέρα κι από δω, μικρή μου Jo!🙂
    Φιλιά πολλά !!!

    @ Είδες AfMarx μου, ούτε και σ’ αυτήν την ηλικία…δεν ελέγχεται η άτιμη!
    (να προσέχετε εσείς οι άντρες που την…πλησιάζετε! :pp)
    Φιλιά, καλημέρα 🙂😉

  2. 🙂 Καλημέρα ρομαντική μου φιλενάδα!
    Νομίζω διάλεξες ένα από τα δυνατότερα μη-ροζ, ροζ ποιήματα …
    Όσο για τις ορμόνες, να συμφωνήσω με τον AFM, φαίνεται να είχαν πανηγύρι!

    σμακ (Νο 4 μόλις)

  3. «Σ’ αγαπάω»
    Αχ… είμαι τόσο κατά των ειδικών ημερών που μου έρχεται να σε βαρέσω που με γλύκανες τόσο με αυτό το ποίημα, παλιοκόριτσο.
    Σε γλυκοφιλάωωωωωω

  4. mamma mia!
    κι εγώ είμαι κατά των ειδικών ημερών, αλλά μου «κόλλησε» το ποίημα και η ιστορία του -θα το έβαζα πάντως, έτσι κι αλλιώς!😉
    μάκια – και στο Ράμπο!

  5. άκου τώρα τη συνέχεια γιατί εσύ είσαι πολύ μικρούλα… Χρόνια πολλά μετά, ο Φρέντυ Γερμανός βρήκε την Ελένη/Ραχήλ και την έφερε στην τηλεόραση, όπου μίλησε για τη «σχέση» της με τον Παλαμά κι εγώ έτυχε να δω αυτή την εκπομπή, κοριτσάκι τότε μόλις ε ίχα μπει στο γυμνάσιο (μη νομίσετε ότι είμαι και συνομήλικη της Ραχήλ :)), αλλά μου έμεινε χαραγμένη για πάντα στο νου για δυο φωτογραφίες. Η μια φωτογραφία ήταν από εκείνα τα χρόνια της Ραχήλ, όπου φορά ένα απίστευτο καπέλλο (είναι/η μάλλον ήταν καλλονή) από αυτά χωρίς μπορ, το οποίο, ωστόσο, σκιάζει το πρόσωπό και τα μάτια της δίνοντάς τους ένα απίστευτο βάθος (ακόμα και ή ίσως ακριβώς στην ασπρόμαυρη φωτό) κι εγώ παρότι παιδάκι γοητεύτηκα από αυτό το βάθος (τώρα μεγάλη αντιλαμβάνομαι πόσο μάλλον γοητεύτηκε ο εξηκοντούτης Παλαμάς). Η δεύτερη φωτό, είναι του Παλαμά και της γυναίκας του το 1935 (αυτό δεν το θυμάμαι, το συνάγω από αυτό που διάβασα εδώ ότι το τελευταίο γράμμα ήταν τότε), όταν η Ραχήλ περιέγραψε πώς τους επισκέφτηκε τελευταία φορά και μετά διέκοψαν κάθε σχέση (δεν ειπώθηκε τότε, ή αν είχε υπονοηθεί εγώ δεν το κατάλαβα αλλά) φαντάζομαι γιατί η Μαρία Παλαμά κάτι θα είχε αρχίσει να ψυλιάζεται (ή θα είχε αρχίσει να αντιδρά). Ακόμη και τότε, όμως, (και χωρίς την εμπειρία του έρωτα και της ερωτικής αντιζηλίας) ακούγοντας τη διήγηση του πώς μπήκε στο σαλόνι, το πώς κάθονταν ο Παλαμάς με τη γυναίκα του, πώς τους χαιρέτισε και τα συναφή, σκέφτηκα πόσο σκληρά τους φέρθηκε (και τώρα που το σκέφτομαι, ως γυναίκα και σύντροφος, περισσότερο στη Μαρία), μπαίνοντας με αυτά τα απαστράπτοντα νιάτα και την εκθαμβωτική καλλονή σε ένα σπίτι, που πια κατοικούσε η παρακμή, (πιθανόν τώρα που το σκέφτομαι ξανά) η πικρία και παραμόνευε το τέλος… (ναι το ξέρω, θυμάμαι απίστευτα πράγματα, κάνω ακόμα πιο απίστευτους συνειρμούς και γενικά είμαι ένα εντελώς sui generis άτομο, ανεχτείτε με!!!Σας φιλώ, ελπίζω να μη σας χάλασα τον άγιο Βαλεντίνο😉

  6. @ Χαίρομαι που σου άρεσε, roadartist μου!🙂
    @ Αχ αυτοί οι διάδρομοι, φιλενάδα! 😉
    σμακ! (στον 7 φτάσαμε εδώ!)

    @ Meniek μου, είσαι σπουδαία!
    Την θυμάμαι αυτή την εκπομπή -δεν είμαι δα και μπεμπέκα, μη νομίζεις! αν και μάλλον σε κάποια από τις επαναλήψεις που έβαζαν πρέπει να την είχα δει… Όσο κι αν σκάλισα, όμως, όσο κι αν έψαξα στο δίκτυο, δεν βρήκα καμιά αναφορά, και καμιά φωτογραφία της Ελένης. Και ήταν αδύνατο να την αναφέρω ως μια αχνή ανάμνηση – μα με είχε εντυπωσιάσει κι εμένα η φωτογραφία με το καπέλο!

    Τι ωραία που το συμπλήρωσες, Ευχαριστώ!!!!!!!!!!🙂

  7. Αχ, νατασσάκι, συνειρμοί που μου έρχονται…

    Πόσο λάτρευα πάντα στον Παλαμά το ότι δεν βγήκε ποτέ από τα σύνορα κι όμως έγραφε έτσι με την ταξιδιάρα ψυχή του…

    Πόσο μου αρέσει το -άω στο «σ’ αγαπάω» (κι επιμένω να το λέω έτσι σε αυτούς που το λέω)

    Πόσο με μελαγχολούν και με μαγεύουν οι λαθραίες ματιές στην ερωτική αλληλογραφία καλλιτεχνών με τις μούσες τους.

    Τι θα έχουμε να θυμόμαστε εμείς. Την αναφορά του sms στις 14 του μήνα ή το poke στο facebook από τον έρωτα της ζωής μας…

    Όταν ο φίλος μου ήταν Αγγλία μιλούσαμε ώρες από msn και μετά τα έσωζα σε αρχείο, σαν αλληλογραφία. Αλλά πάντα στέλναμε και γράμματα, έτσι μου φαινόταν αλλιώς η απουσία…

    Ασυναρτησίες γράφω, καλό απόγευμα πατατάκι!

  8. Ευχαριστώ πολύ για την αφιέρωση🙂
    Κι ας μοιράζουμε τα «δε σ’αγαπώ~ σ’αγαπάω» μας κάθε μέρα.

    @afm
    O έρως χρόνια δεν κοιτά, το λέει και το τραγούδι!
    Ας ελπίσουμε πως δε θα κάνουμε τη διαπίστωση στα 60 μας😉

  9. @ Μια χαρά είναι οι «ασυναρτησίες» σου, μαργαριτούλα μου!
    Λατρεύω τους ανθρώπους με αλλού ντ’ αλλού συνειρμούς!😉

    (Αυτό με τα mail και τα γράμματα, κι εγώ το έκανα…🙂 )
    Φιλάκια

    @ Κι εγώ αυτό το -άω λέω πάντα, καλή μου διαβάτιδα – σε όσους αγαπάω. Και πραγματικά το βρήκα πολύ δυνατό το ποίημα, ειδικά όταν έμαθα πώς -και σε ποια ηλικία- το έγραψε ο Παλαμάς

    Φιλάκια κι από μένα🙂

    @ Χαίρομαι που σ’ άρεσε, μαγισσούλα μου! 🙂
    Και ναι, κάθε μέρα, φυσικά!

    Φιλιά πολλά

  10. Την έχω «καταβρεί» (!) σήμερα με αυτή την «ομοιοπαθητική» (?!) στάση που παρατηρώ στα μπλογκ (αρχής γενομένης απ’ το δικό μου…:P-για να ευλόγήσω και τα γένια μου)…κάτι σαν «ο έρωτας με έρωτα περνάει» να το πω?! κατι σαν: «Δε σ’αγαπώ, Σ’ αγαπΑω!» θα το πω…

  11. @ (παλιο)τέρας μου… κι εμένα μ’ αρέσει, στο είπα!😉

    Αυτό το -άω, δεν είναι φοβερό;
    Φιλάκια

    @ if.. ιγένεια μου, είπαμε, είμαστε ΚΑΙ εκπαιδευτικό…blog! :p

    Φιλιά πολλά 🙂

  12. Natassaki kai Meniek…. είσαστε ακτυπητο διδυμο…Η μια έραψε με χονδρή κλωστή το καλτσακι και η άλλη….α, η άλλη ήλθε και κεντησε με αποτέλεσμα να υπάρχει μια ομοιομορφία, μια συνεχεια στο νήμα εκπληκτική…Μπράβο κοριτσια μου, αγαπημένα.
    ριτς

  13. Ριτσάκι μου, αυτή δεν είναι η ομορφιά στα blog?
    (κι ας μην την καταλαβαίνουν, μερικοί-μερικές!😉 )

    Τα blog, σε αντίθεση με τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης και τις ιστοσελίδες, έχουν αυτόν τον διαδραστικό χαρακτήρα. Κι όταν το συμπλήρωμα γίνεται τόσο όμορφα, είναι σχεδόν..μαγικό! Εμένα, αυτό είναι το αγαπημένο μου κομμάτι.🙂

    Φιλιά πολλά -καλό βράδυ Ριτσάκι μου !

  14. μα το λέει συγκλονιστικά και ο ποιητής:

    Μέσα στο –άω, μέσα στο –άω
    Πότε πως ουρλιάζει ένα σκυλί,
    Πότε να στενάζει ένα φιλί
    Γρικάω

    Αυτό ειδικά το κομμάτι του ποιήματος, με συνάρπασε από την πρώτη φορά που το διάβασα -και ένιωσα τις εικόνες που φτιάχνει…
    και το κουβαλάω χρόνια, αγαπημένο -και πάντα «σ΄αγαπάω» λέω, σε όσους αγαπάω πολύ..!

    (ωραίο θέμα, πάντως: πώς μια τόση δα συλλαβή, αλλάζει την ένταση της λέξης! )

    Φιλιά 🙂

  15. Πέρασα σήμερα να ευχηθώ.
    Όχι δεν το «ξέχασα» εχτές.
    Απλά χτες γιόρταζαν οι .. ανθοπώλες🙂

    Πολύ όμορφη η επιλογή σου…
    Και τα σχόλιά σου.

    Καλησπέρα

  16. @ Καλό Σαββατοκύριακο, ωκεανέ μου!🙂

    @ Jo μου,😉

    @ Καλό σου βράδυ, νεραϊδόσκονή μου!🙂

    @ Ωραίο δεν είναι αυτό, Στράτο μου ; Εγώ θα το κάνω συχνά, μ’ αρέσουν τα ποιήματα!

    Καλό ΣΚ -πότε θα ξανάρθεις; 😉

    @ Χριστινάκι μου, οι ακεφιές, ευτυχώς είναι περαστικές…😉
    Και ο Παλαμάς, δεν είναι τόοοσο δύσκολος, έλα βρε!
    Φιλιά -καλό ΣΚ.

    @ Είδες, Βασίλη μου; Μέχρι κι ο Παλαμάς! 😉

    (εδώ που τα λέμε, γιατί να κάνουμε το διαχωρισμό, στα σοβαρά: άνθρωπος ήταν, και μάλιστα πιο «ευαίσθητος» από τους πολλούς…άρα ήταν λογικό να γοητευτεί !)
    Φιλιά, καλό ΣΚ 🙂

    @ Μα κι εμείς δεν γιορτάζαμε χθες, καλέ μου Σωτήρη – ευκαιρία να βάλω το ποίημα ήθελα!!!
    Και είδες τι καλά που συμπληρώθηκε η ιστορία, με τα σχόλια; 🙂

    Φιλάκι, και καληνύχτα

  17. Καλημέρα Νατασσάκι μου,
    με τι ωραίο τρόπο ξεδιπλώνεις αυτή την ιστορία του Παλαμά με τη Ραχήλ!
    Ξέρεις εγώ όταν ήμουν έφηβη την είχα πρωτοδιαβάσει και δεν ξέρω γιατί, κάπως θύμωσα με τον Παλαμά που εκμεταλλεύτηκε την αναγνωρισιμότητα του για να ξελογιάσει (;) μια μικρούλα, έτσι το θεώρησα τότε.
    Τώρα μετά από τόσα χρόνια εμπειρίας και ωριμότητας κατανοώ και τους δυο…..

  18. Ηρθα και εγω επιτέλους για να σχολιάσω…

    δεν ξέρω τι να πω πάλι!

    Από τα πιο ωραία σου ποστ και οχι μόνο λόγω θέματος!

    Φιλιά πολλά Βοτσαλάκι μου🙂 🙂

    υγ είμαι σπίτι και κάνω τον Κ… όπως λέει και ο καλός μου!

  19. @ Μερόπη μου, είδες; Την ίδια ιστορία, πώς την «καταλαβαίνουμε» διαφορετικά, ανάλογα με την ηλικία και τις εμπειρίες μας;
    Εγώ πάλι, όταν πρωτοδιάβασα το ποίημα, αγάπησα τόσο πολύ τους τελευταίους στίχους, που ήταν αδύνατο να θυμώσω με τον άνθρωπο που τους έγραψε -κι ας μην ήταν από τους αγαπημένους μου, ποτέ.. Κι όταν είδα την Ελένη, (στην εκπομπή του Γερμανού που λέει στο σχόλιό της η meniek) τον..κατανόησα : ήταν απίστευτα όμορφη!

    Καλησπέρα, καλό Σαββατοκύριακο! 🙂

    @ Θαλασσινό μου μικρούλι, είναι από τα αγαπημένα μου, γι’ αυτό βγήκε καλό!
    (κι εσύ που ήσουν και στις live συζητήσεις περί έρωτος και άλλων δαιμονίων, κατάλαβες γιατί μου «κόλλησε»!😉 )

    Φιλιά, 😆 και νομίζω ήρθε η ώρα μου να κάνω τον Κ… ! 😉

    @ Λύκε, λύκε… 🙂

    Για τον Ερωτόκριτο, που του έχω τεράστια αδυναμία, (και όχι μόνο λόγω καταγωγής!😉 )
    έχω ήδη γράψει, αναλυτικά, εδώ -το καλοκαίρι
    Και έχω ανεβάσει ολόκληρο το δίσκο!😉
    Αλλά έρχομαι τρεχάλα να δω τι έγραψες εσύ!!!!! 🙂

  20. Επειδή άκουσα κάτι ψιλοκουβέντες για τη φιλια….

    Υπάρχει φιλία; Η απάντηση ποικίλλει, ανάλογα με τις περιστάσεις, όχι μόνο ανάλογα με τις προσωπικές μικρές διαδρομές αλλά και τις μεγάλες ιστορικές διαδρομές. Υπάρχουν φιλίες που άντεξαν σε δύσκολους καιρούς και εξαερώθηκαν στους εύκολους. Το σίγουρο είναι ότι έχουμε ανάγκη να πιστεύουμε στην ύπαρξη της φιλίας, ακόμα και όταν η προσωπική μας εμπειρία δεν επιβεβαιώνει την αφθαρσία της.( Μαριάννα Τζιαντζη, Αποτυπώματα)

    Ασφαλώς υπάρχει φιλία απαλλαγμένη από ιδιοτέλεια, που διαφέρει από τη συγκυριακή οικειότητα του γραφείου, του θρανίου, του κομμωτηρίου, των διακοπών, της συνιδιοκτησίας. Υπάρχει η φιλία που είναι πάνω από το δίνω και το παίρνω, ακόμα και από το «μοιράζομαι», η φιλία που κάπου κάπου στα φύλλα της φυσάει ο άνεμος της αναζήτησης της γνώσης και της ελευθερίας που κατακτιούνται, δεν είναι ετοιμοπαράδοτες.

Τα σχόλια είναι κλειστά.