Ραχήλ

Γιατί Ραχήλ την έκραξα,
Δεν ξέρω, Δέσποινά μου.
Μπορεί έτσι την εικόνα της
Να την κρατάω μπροστά μου.
Ραχήλ! Και μόνο τ’ όνομα
Τραγούδι ως να είναι ωραίο,
Της πάει ·Ραχήλ τη λέω
Κ’ είναι ως να τραγουδώ.

Στάσου στο πλάι μου,
και χωρίς να ειπείς «ανέβα»
θα με ειδείς
να μου ταράζει το κορμί
σαν αϊτοφτέρουγη μια ορμή.
Μόνο το χέρι σου απλωτό.
Μου φτάνει αυτό

Κάμε πως ήρθες, πως κρατάς
Ένα ποτήρι, όποιο, και πας
Μια η δίψα για να σβύσεις, ω!
-δος το ποτήρι, θα σου ειπώ.
Μου φτάνει αυτό.

Βόηθα με, αγνάντια μου, Ψυχή,
Με τη θωριά σου μοναχή,
Γελαστή, αγέλαστη, καθώς
Προβάλλεις πάντα, στάσου, φως,
Με τη θωριά σου, αμίλητη`
Μου φτάνει αυτή.

Όταν η πόρτα ανοίγεται του καλυβιού και μπαίνεις
Μπαίνει με σε, θαμπώνοντας τη σκέψη μου, ένα φως,

Όπου στέκομαι όπου πάω
- θα στο πω!
Με το νου μου λέω:- δε σ’ αγαπώ

Σ’ αγαπάω!

Μέσα στο –άω, μέσα στο –άω
Πότε πως ουρλιάζει ένα σκυλί,
Πότε να στενάζει ένα φιλί
Γρικάω

Και όπου στέκομαι, όπου πάω,
Τραγουδάω τον ίδιο τον σκοπό.
Και ρωτιέμαι: – σ’ αγαπώ;
Κι αποκρίνομαι: – όχι. σ’ αγαπάω.

Chère Clarté, c’ est de toi même,
……………………………..
je forme l’ amour dont je t’ aime….

Κωστής Παλαμάς – Ραχήλ (Ελένη Κορτζά)

Όταν πρωτοσυναντήθηκαν σε ένα φιλικό σπίτι τα Χριστούγεννα του 1921, η Ελένη Κορτζά ήταν μια όμορφη, φιλομαθής κοπέλα γύρω στα 20. Παρ’ ότι αγνοούσε την ύπαρξή του («Δεν γνωρίζω ποιητή Παλαμά»), η Ελένη κατάφερε να εντυπωσιάσει τον εξηντάρη τότε Παλαμά, όχι μόνο με τη μορφή αλλά και με τη μόρφωσή της. Η συζήτησή τους γύρω από τον Μποντλέρ και τον Ουγκώ αποδείχθηκε τόσο ενδιαφέρουσα που συμφώνησαν ότι πρέπει να συνεχιστεί. Έτσι, για τον σκοπό αυτόν άρχισαν, παρουσία και άλλων ενδιαφερομένων, να συναντιούνται κάθε Σάββατο στο ίδιο σπίτι ­ κάτι σαν κοσμικό φιλολογικό «σαλόνι» της εποχής. Ο Παλαμάς όμως δεν άντεχε την πολυκοσμία και ζήτησε από την Ελένη να τον επισκέπτεται στο Κελλί (το «ησυχαστήριο» και σπουδαστήριό του). Σιγά σιγά αναπτύχθηκε μεταξύ τους μια ερωτική σχέση που έδωσε νέα πνοή στον κουρασμένο ποιητή: οι φόβοι, οι αμφιβολίες και οι ανησυχίες καταλάγιασαν χάρη στο γεμάτο προσμονή και πίστη βλέμμα της Ελένης. Και εκείνη όμως με τη σειρά της ­ που έπασχε από φυματίωση και είχε μια μελαγχολική φύση ­ άντλησε δύναμη από την προσοχή αυτή που την κολάκευε τόσο. Συχνά, κυρίως τους χειμώνες, αναγκάζονταν να μείνουν χωριστά, εφόσον η άρρωστη Ελένη έπρεπε να αναζητήσει ηπιότερα κλίματα. Τα διαστήματα αυτά αλληλογραφούσαν εκτεταμένα. Στα γράμματά του ο Παλαμάς άρχισε να την αποκαλεί «Ραχήλ». Η σχέση συνεχίστηκε σίγουρα ως τον Αύγουστο του 1935 ­ τότε χρονολογείται το τελευταίο γράμμα που διασώθηκε. Από εκεί και πέρα δεν είμαστε σίγουροι. Η Ελένη ακολούθησε τον στρατηγό πατέρα της στην Αίγυπτο και μετά στη Νότιο Αφρική. Όταν επέστρεψε το 1944, ο Παλαμάς είχε πια πεθάνει.

«Η αλήθεια είναι πως τα γράμματά σου ­ και μάλιστα το τελευταίο σου ­ είναι σαν κάποια ωραία μάτια εκφραστικά που σε κοιτάζουν δακρυοπνιγμένα, μα χωρίς να στάζουνε τα δάκρυά τους, και χωρίς να χάνουν τίποτε από την ομορφιά τους τα μάτια αυτά. Μάλιστα γίνονται ομορφότερα. Μα η αλήθεια είναι πως θα τα ήθελα τα μάτια αυτά (παραμερίζοντας κάθε αισθητικό εγωισμό), πως θα τα ήθελα να μη πνίγονται δακρυσμένα, θα τα ήθελα ολοκάθαρα να λάμπουν και να χαμογελούν με το χαμόγελο εκείνο των ωραίων ματιών που κάποτε και πότε είναι εκφραστικώτερο και ποθητότερο από το χαμόγελο που ανατέλλει στα χείλη (…)(31 Αυγούστου 1924).

(το απόσπασμα της επιστολής, καθώς και άλλα “ζευγάρια” που αλληλογραφούσαν, βρήκα στο “άλλο Βήμα”)
Γράμματα του Παλαμά προς τη “Ραχήλ” του, βρήκα στις σελίδες του Νίκου Σαραντάκου)
- – - – - – - – - – – - – - – - – - – - – - -

Το ποίημα “Για τη Ραχήλ” είναι το πιο αγαπημένο μου του Παλαμά -είναι ίσως “ιεροσυλία”, μα δεν με ξετρέλανε ποτέ το ύφος και η γραφή του, όσο άλλων ποιητών και πεζογράφων · ωστόσο, αυτό το ποίημα το βρήκα τόσο δυνατό, ειδικά τις τελευταίες του στροφές, που το λάτρεψα, και πιο πολύ όταν έμαθα την ιστορία του. Και το θυμήθηκα πάλι, με αφορμή αυτό το ποστ, (έχετε καταλάβει ότι οι συνειρμοί μου είναι περίεργοι, ε;) και τη συζήτηση που έγινε από κάτω, καθώς και διάφορες συζητήσεις τώρα τελευταία (θαρρώ πως με “κυνηγάει”, κι αποφάσισα να το ξορκίσω! Και το ταίριαξα, απλά, με τη μέρα.)

Αφιερωμένο, λοιπόν, σήμερα (κι όχι μόνο σήμερα), σ’ όσους μπορούν να πουν

-δε σ’ αγαπώ

Σ’ αγαπάω!

Καλημέρα

***Αφιερωμένο και στη μαγισσούλα της ομορφιάς, που μου είχε ζητήσει να (ξανά)αντισταθώ με αγαπημένο ποίημα!