“και να, αδερφέ μου, που μάθαμε…”

και να αδερφέ μου – Γ. Ρίτσος – Χρ. Λεοντής – Νίκος Ξυλούρης
Καπνισμένο Τσουκάλι (1975)

Και να αδελφέ μου , που μάθαμε να κουβεντιάζουμε,
ήσυχα-ήσυχα κι απλά .
Καταλαβαινόμαστε τώρα, δεν χρειάζονται περισσότερα.
Κι αύριο λέω θα γίνουμε ακόμα πιο απλοί.
Θα βρούμε αυτά τα λόγια που παίρνουνε το ίδιο βάρος
σ’ όλες τις καρδιές, σ’ όλα τα χείλη.

Έτσι να λέμε πια τα σύκα-σύκα και τη σκάφη-σκάφη.
Κι έτσι που να χαμογελάνε οι άλλοι και να λένε,
“Τέτοια ποιήματα, σου φτιάχνουμε εκατό την ώρα.”
Αυτό θέλουμε κι εμείς.
Γιατί εμείς δεν τραγουδάμε
για να ξεχωρίσουμε αδελφέ μου απ’ τον κόσμο.
Εμείς τραγουδάμε για να σμίξουμε τον κόσμο.

…έγραφε ο Γιάννης Ρίτσος, στο Στρατόπεδο Συγκέντρωσης Πολιτικών Κρατουμένων στο Κοντοπούλι Λήμνου, το 1948-1949.

Περισσότερα από 50 χρόνια μετά, σήμερα, ακούγεται ακόμα επίκαιρο. Και αν το συνδυάσουμε με τα σημερινά πολιτικά γεγονότα, αναρωτιέμαι: μάθαμε να κουβεντιάζουμε ήσυχα-ήσυχα και απλά; Και πιο πολύ, να λέμε τα σύκα-σύκα και τη σκάφη-σκάφη;

Ο αγαπημένος ποιητής, που πέθανε σαν σήμερα το 1990, από τους σπουδαιότερους και πιο πολυδιαβασμένους και μελοποιημένους της πατρίδας μας, «έγραφε “από ανάγκη”, μένοντας πολύ συχνά ξάγρυπνος, πεινασμένος, διψασμένος, δουλεύοντας δέκα, δώδεκα και μερικές φορές δεκαοκτώ και είκοσι ώρες το εικοσιτετράωρο, πραγματικός χειρώνακτας, άξιος ν’ αγιάσει»

Σκαλίζοντας, αυτές τις μέρες, τα CD μου και το Internet, βρήκα το «Γιάννης Ρίτσος. Του απείρου εραστής», με απαγγελίες του ποιητή και επιμέλεια του Θ.Μικρούτσικου. Μου φάνηκε εξαιρετικά ενδιαφέρον το απόσπασμα που μιλά για τα παιδικά του χρόνια, για τον καιρό που πήγαινε σχολείο – ακούστε το:

Εδώ ήταν το δημοτικό μας σκολείο…

Και δείτε – για άλλη μια φορά, το «μεγαλείο της φυλής μας», από μια μαρτυρία της Μάρως Δούκα (στο βιβλιαράκι που συνοδεύει το ίδιο CD):
«1979, η υποψηφιότητα του Γιάννη Ρίτσου στη Σουηδική Ακαδημία για το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας είχε κατατεθεί και είχε υποστηριχτεί εκείνη τη χρονιά, όπως και όλες τις προηγούμενες, από τους ξένους μελετητές, μεταφραστές και θαυμαστές του. Δούλευα τότε στις “Εκδόσεις Κέδρος” της Νανάς Καλλιανέση, φθινόπωρο, κι εκεί ένα μεσημέρι πίσω από την πλάτη της, είχαν συναντηθεί κάμποσοι αθηναίοι “διανοούμενοι”, άλλοι πέθαναν εν των μεταξύ, άλλοι ακόμα ζουν επιτυχώς ελισσόμενοι, είχαν συναντηθεί, λοιπόν, τυχαία εκεί, στον τρίτο όροφο του κτιρίου, όπου στεγάζονταν τα γραφεία του εκδοτικού, απομονώθηκαν σε μια μεριά, σαν συνωμότες και συζητούσαν χαμηλόφωνα τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να σαμποτάρουν την υποψηφιότητα του Γιάννη Ρίτσου.

Δεν είναι δυνατόν, τέντωσε ψιθυριστά τη φωνή του ο πιο μαχητικός, ο “αριστερός” της παρέας, δεν είναι δυνατόν να πάρει Νόμπελ ο Ρίτσος, πρέπει να κάνουμε κάποιο διάβημα στο υπουργείο Εξωτερικών! Κρυφάκουγα άθελά μου κι είχα παγώσει. Φαντάσου το: ορισμένοι απ’ αυτούς, και ιδιαίτερα ο “μαχητικός” της παρέας, δήλωναν μπροστά στον Ρίτσο, τους είχα δει με τα μάτια μου, αφοσιωμένοι και δουλοπρεπείς θαυμαστές του. Τι άλλο; Πάνω και πέρα απ’ όλους μας, φίλους κι εχθρούς, ο Γιάννης Ρίτσος ήταν από τους ανθρώπους που γεννιούνται για να ζήσουν μέσα στην αυτοκρατορική μοναξιά τους. Κυρίαρχοι του κόσμου, στο έλεος ενός αηδονιού ψηλά που κελαηδεί αθέατο».

**Στον Ίνδικτο, μπορείτε να διαβάσετε τον Επιτάφιο.

Καλημέρα.